Veel leidinggevenden hebben het weleens gehoord in hun loopbaan: ‘Laat je emoties maar thuis, op het werk beslissen we rationeel.’ We zijn in onze organisatiecultuur wandelende hoofden geworden die de ratio op een voetstuk plaatsen. Maar wie zijn emoties bij de kapstok hangt, mist cruciale informatie. Emoties zijn namelijk geen lastposten, maar een schatkist vol data die besluiten verbeteren en verandertrajecten soepeler laten verlopen. Hoe zorg je als manager dat die onderdrukte energie weer constructief gaat stromen? Organisatiepsycholoog Marjon Bohré deelt in de Boom Management Podcast verfrissende inzichten over haar boek Emoties doe je maar thuis. ‘Als je ervoor kiest om een voerend mens te zijn, dan komt het hele pakketje langs.’
De illusie van de puur rationele werkvloer
Het idee dat de werkvloer een emotievrije zone moet zijn, is diep geworteld in onze westerse geschiedenis. Sinds de filosoof René Descartes zijn beroemde stelling ‘Ik denk, dus ik besta’ poneerde, is de ratio de norm. Bohré ziet de gevolgen hiervan dagelijks in organisaties. ‘Veel mensen zijn een beetje wandelende hoofden geworden, zeker op het werk,’ legt ze uit. We hebben geleerd om ongemakkelijke gevoelens te minimaliseren. Als een kind bang is in het donker, zeggen we al snel met de beste bedoelingen: ‘Je hoeft niet bang te zijn’. Daarmee leren we mensen al vroeg dat ze niet moeten vertrouwen op wat ze voelen.
Op de werkvloer gebeurt precies hetzelfde. Wanneer er een grote organisatiewijziging wordt doorgevoerd, willen leidinggevenden de onzekerheid vaak snel wegpoetsen. We volgen liever strak het projectplan in plaats van te luisteren naar de onderstroom. Maar emoties laten zich niet uitschakelen. ‘Die emoties zijn er toch, dus dat gaat een eigen leven leiden,’ waarschuwt Bohré. De opgekropte energie verplaatst zich vervolgens naar de wandelgangen en de koffieautomaat. Juist door emoties te negeren, verliezen organisaties hun effectiviteit. Gevoelens bevatten namelijk waardevolle signalen over het welzijn van het team én over de haalbaarheid van operationele plannen.
Het onderscheid tussen emotie en expressie
Een grote angst van managers is dat de werkvloer verandert in een emotioneel mijnenveld waar mensen te pas en te onpas in huilen uitbarsten of tegen elkaar schreeuwen. Hier ligt volgens Bohré een belangrijk misverstand aan ten grondslag: het verwarren van de emotie zelf met de uiting ervan. ‘Ik denk dat een belangrijk onderscheid is enerzijds de emotie en anderzijds de expressie van de emotie,’ stelt de organisatiepsycholoog.
Er is niets mis met een emotie zoals boosheid. Boosheid is een zuivere indicatie dat er over een grens is gegaan en geeft heldere informatie over wat je wel en niet oké vindt. ‘Maar dat betekent niet dat je gelijk iemand door een loket heen hoeft te trekken of uit je stekker hoeft te gaan,’ nuanceert Bohré. Dat laatste is de expressie. Door het gevoel los te koppelen van het gedrag, ontstaat er ruimte voor professionele en effectieve communicatie op basis van emotionele intelligentie.
Omgaan met emoties: 4 tips voor leidinggevenden
Hoe activeer je als leider die emotionele intelligentie bij jezelf en binnen je team? Bohré reikt in het gesprek vier praktische handvatten aan om constructief met gevoelens om te gaan.
1. Zoek samen naar het juiste woord en de context
Wanneer een medewerker blokkeert of gefrustreerd raakt, helpt het niet om te zeggen dat het wel meevalt. Neem de tijd en stel open vragen. ‘Aangaan is zonder oordeel vragen wat er aan de hand is en waarom dat zo gebeurd is,’ aldus de psycholoog. Omdat veel mensen het lastig vinden om hun gevoelens direct te benoemen, mag je ze best een beetje op weg helpen. Vraag bijvoorbeeld: ‘Is wat je voelt onzekerheid?’ Grote kans dat de medewerker hierop reflecteert en zegt: ‘Nee, het is geen onzekerheid. Ik ben eigenlijk gewoon pist dat je niet naar me luistert’. Van daaruit kun je samen onderzoeken waar de schoen wringt en wat de specifieke context is.
2. Pas actieve zelfregulatie toe voordat je reageert
Als manager krijg je gedurende de dag te maken met een overdaad aan prikkels. Als je merkt dat je eigen irritatie of boosheid oploopt, is het essentieel om eerst te reguleren voordat je gedrag kiest. ‘Dat reguleren is eigenlijk een manier om ervoor te zorgen dat die energie niet direct in die uiting gaat,’ legt Bohré uit. Maak gebruik van beproefde methoden zoals rustig ademhalen, tot tien tellen of een nachtje over een beslissing slapen. Pas wanneer de fysiologische spanning uit je lijf is, kun je bewust gedrag kiezen dat aansluit bij je persoonlijke waarden en organisatiedoelen.
3. Parkeer je oordeel om zuiver waar te nemen
Het is menselijk om direct een mening te hebben over de emotionele reactie van een ander. Je kunt het bijvoorbeeld ‘suf’ of overdreven vinden dat een collega verdrietig is over een bepaalde situatie. Probeer dat oordeel bewust te parkeren. Bohré haalt een treffende wijsheid aan: ‘Waar een oordeel begint, eindigt de waarneming’. Zodra je oordeelt, verlies je het zicht op wat er werkelijk aan de hand is. Wees je bewust van je eigen triggers; vaak zegt een fel oordeel over een ander meer over jezelf en je eigen rugzak dan over de medewerker.
4. Blijf niet hangen, maar zet emotie om in beweging
Emoties toelaten betekent niet dat je urenlang moet zwelgen in negativiteit. Het uiteindelijke doel is vooruitgang. Het woord emotie stamt niet voor niets af van emovere: energie in beweging. ‘De kunst is om te kijken: wat is dit voor energie, wat zegt het ons en hoe kunnen we dit in beweging zetten?’ stelt Bohré. Zodra de emotie helder is, stuur je aan op de actiegerichte vervolgvraag: ‘Wat heb je nu concreet nodig om een volgende stap te zetten?’ Zo transformeer je een moment van frustratie of onzekerheid in een motor voor procesverbetering en innovatie.
Cultiveer milde menselijkheid voor betere resultaten
Als leidinggevende hoef je niet perfect te zijn, maar het helpt wel om een cultuur van mildheid te stimuleren. Mildheid betekent simpelweg erkennen dat iedereen op elk moment doet wat hij kan met de middelen en energie die hij op dat moment heeft. Deze emoties en gemoedstoestanden kun je cultiveren en trainen, bijvoorbeeld door jezelf er regelmatig aan te herinneren dat fouten maken bij het leerproces hoort.
Uiteindelijk levert een organisatie waar mensen hun hele zelf – inclusief hun gevoelens – mee naar de werkvloer mogen nemen, simpelweg betere prestaties op. ‘We worden daar zelf gelukkiger van en onze resultaten worden daar ook beter van,’ besluit Bohré. Het schept ruimte voor échte menselijkheid, diepgaande verbinding en innovatieve oplossingen die binnen een puur rationeel kader nooit het licht hadden gezien. Gevoelens horen dus definitief niet thuis, maar zijn onmisbaar op de moderne werkvloer.
Beluister de Podcast: Emoties doe je maar thuis
Over de expert en de interviewer
Het gesprek in deze podcast brengt twee professionals samen die elk vanuit hun eigen unieke achtergrond de menselijke kant van organisaties belichten. Marjon Bohré is bedrijfskundige, organisatiepsycholoog en auteur. In haar werk richt zij zich specifiek op het vergroten van de menselijkheid binnen organisaties. Emoties doe je maar thuis is haar derde managementboek, waarin zij wetenschappelijke inzichten uit de psychologie vertaalt naar de dagelijkse praktijk van de werkvloer. Al haar boeken vind je op Boom.nl Ze werd geïnterviewd door Eduard van Brakel, eindredacteur van Boommanagement.nl en ervaren podcasthost. Van Brakel, die een achtergrond heeft bij de Landmacht en inmiddels een 26-jarige carrière in de journalistiek en online media overziet, benadert het onderwerp steevast vanuit zijn eigen journalistieke scherpte en analytische blik. Zijn persoonlijke fascinatie voor leiderschap, communicatie en het doorbreken van rigide structuren vormt de drijvende kracht achter de prikkelende vragen in deze aflevering. Samen met Bas Kodden schreef hij het boek Leidinggeven is omgekeerd opvoeden.
Door: Eduard van Brakel
