Mensen zijn van nature nieuwsgierige wezens die de hele dag door leren. Toch lijkt die natuurlijke drang in veel organisaties volledig te stagneren. Volgens onderzoeker en adviseur en auteur van het boek In de leerstand Isolde Kolkhuis Tanke ligt de fout niet bij de onwil van de medewerker, maar bij een werkomgeving die leervrees aanwakkert in plaats van leergretigheid. ‘We leren de hele dag door, maar dat leren wordt in werkcontexten heel vaak gefrustreerd,’ stelt zij in de Boom Management Podcast.
De noodzaak om te blijven leren is groter dan ooit. Functies veranderen sneller dan de opleidingen die ervoor opleiden, en organisaties moeten zich constant aanpassen aan een turbulente wereld. Maar in de praktijk zien we dat professionals vaak vastlopen in routines. De ‘leerstand’ — de modus waarin we openstaan voor nieuwe informatie en onze eigen aannames bevragen — wordt ingeruild voor de ‘prestatiestand’, waarin we vooral geen fouten mogen maken.
De verleiding van de prestatiestand
In het gesprek legt Kolkhuis Tanke uit dat de druk om te presteren vaak de grootste vijand is van het leren. Wanneer de focus uitsluitend ligt op efficiëntie en resultaten, durven mensen niet meer te experimenteren. ‘Als je kijkt naar werkcontexten, de omgevingen waar mensen gewoon hun dagelijkse werk doen, daar zitten vaak heel veel verleidingen die het leren juist tegenhouden,’ aldus de auteur van het boek In de leerstand.
Het probleem is dat we leren vaak zien als iets dat ‘erbij’ komt, of iets dat alleen in een klaslokaal gebeurt. Maar echt effectief leren vindt juist plaats op de werkplek zelf, tijdens het uitvoeren van taken. Als de cultuur echter voorschrijft dat je alles al moet weten, wordt onwetendheid een taboe. ‘Hoe ervarener een leidinggevende is, hoe meer hij vertrouwt op zijn ervaring en denkt: ik weet het allemaal wel,’ waarschuwt Kolkhuis Tanke. Juist die arrogantie van de ervaring zet de leerstand definitief uit.
De analyse overgeslagen
Een van de meest opvallende observaties uit haar onderzoek is dat ervaren professionals vaak de analysestap overslaan. Zodra er een probleem optreedt, grijpen ze naar hun oplossingskoffertje. ‘Zonder je vanzelfsprekende oplossingskoffertje voor de dag te halen van: “Oh, probleem werkdruk, we kunnen fte’s erbij doen”, moet je eigenlijk eerst kijken wat er echt aan de hand is,’ legt ze uit. Door direct naar de oplossing te schieten, leert de organisatie niets over de onderliggende oorzaken van het probleem.
Om de leerstand in een organisatie weer aan te zetten, is er meer nodig dan een budget voor cursussen. Het vraagt om een omgeving waarin nieuwsgierigheid wordt beloond en waarin de ‘analyse’ belangrijker is dan de snelle fix.
4 Tips om beter te leren in organisaties
Op basis van de inzichten van Isolde Kolkhuis Tanke volgen hier vier praktische tips om de leerstand binnen teams en organisaties te bevorderen:
1. Herwaardeer de probleemanalyse
Leren begint bij vertragen. In plaats van direct de brand te blussen, moet er ruimte zijn om de brandhaard te onderzoeken. ‘Die analyse-slag wordt vaak overgeslagen. Hoe ervarener een leidinggevende is, hoe vaker hij vertrouwt op zijn eigen praktijktheorieën,’ stelt Kolkhuis Tanke. Door bewust tijd in te ruimen voor de vraag Wat is hier nou écht aan de hand, dwing je jezelf en je team om uit de automatische piloot te stappen en nieuwe inzichten toe te laten.
2. Creëer psychologische veiligheid voor ‘niet-weten’
Leren is per definitie een kwetsbaar proces; je geeft immers toe dat je iets nog niet kunt of weet. In veel organisaties wordt dit gezien als zwakte. Kolkhuis Tanke pleit voor een cultuur waarin ‘niet-weten’ wordt gezien als een startpunt voor groei. Als leidinggevenden zelf laten zien dat ze niet alle antwoorden hebben, nodigen ze anderen uit om ook vragen te stellen. Dit haalt de druk van de prestatiestand af en opent de deur naar innovatie.
3. Maak van dagelijks werk een leerplek
Leren moet niet worden weggeorganiseerd naar een aparte trainingsdag, maar moet verweven zijn met de dagelijkse taken. Kijk kritisch naar de ‘werkcontexten’: zijn de processen zo strak ingericht dat er geen ruimte meer is voor reflectie? ‘Mensen zijn van nature lerende wezens,’ herinnert Kolkhuis Tanke ons. Door reflectiemomenten in te bouwen in de reguliere overleggen — bijvoorbeeld door te vragen: “Wat hebben we deze week ontdekt?” in plaats van alleen “Wat hebben we afgevinkt?” — blijft de leerstand actief.
4. Vermijd het oplossingskoffertje
Wees waakzaam voor de routine-oplossingen die in het verleden werkten. De wereld verandert, en daarmee ook de aard van de problemen. ‘Juist uit onderzoek komt naar voren dat die analysestap vaak overgeslagen wordt bij ervaren mensen,’ merkt ze op. Daag jezelf en je collega’s uit om de eigen ‘praktijktheorieën’ regelmatig te toetsen. Klopt onze aanname nog wel? Werkt deze methode nog in de huidige context? Het openbreken van deze vaste patronen is de essentie van leren in de leerstand.
De knoop ontwarren
Leren in een organisatie is vaak als het ontwarren van een complexe knoop. Het kost tijd, geduld en de bereidheid om er met je neus bovenop te zitten. ‘Als het echt een knoop is, dan moet je even daar wel wat werk aan doen om dat te ontwarren en ook om goed te analyseren,’ concludeert Kolkhuis Tanke.
Het resultaat van die inspanning is echter meer dan alleen een oplossing voor een specifiek probleem. Het levert een organisatie op die veerkrachtig is, waarin mensen zich gewaardeerd voelen om hun groei in plaats van alleen om hun productie, en waar de natuurlijke nieuwsgierigheid van de mens weer de ruimte krijgt die het verdient. De leerstand is geen luxe, het is de overlevingsstrategie van de toekomst.
Beluister de podcast: In de leerstand
Bron: Boom Management Podcast
Door: redactie Boom Management
