Polarisatie is van alle tijden, maar er is een gelaagd samenspel van sociologische, psychologische en economische factoren waardoor het nu zo sterk opflakkert. Wat vooral het verschil maakt met de polarisatie uit het verleden, is dat de huidige polarisatie veel minder verankerd is in structuren – zoals de traditionele zuilen – waardoor deze veel meer onvoorspelbaar, onstabiel en onbeheersbaar is en daardoor veel disruptiever kan zijn voor de samenhang van het geheel.
We onderscheiden verschillende lagen van maatschappelijke factoren die op elkaar verder bouwen en elkaar versterken. Die kunnen we onderverdelen in drie categorieën:
1 Voorwaardenscheppende factoren
Dit zijn factoren die de samenleving van vandaag ontvankelijker en kwetsbaarder maken voor deze meer ongecontroleerde vorm van polarisatie. Ze zorgen niet zelf voor het ontstaan van meer verdeeldheid, maar wel voor een ideale voedingsbodem waardoor polarisatie zich sneller, ongecontroleerder en disruptiever kan manifesteren. Hieronder
vallen:
- Laag 1: Ont-binding en fragmentatie: het wegvallen van bindende structuren en samenhang
- Laag 2: Identiteit als vrije keuze: de zoektocht naar houvast vanbuitenaf
- Laag 3: Disembodiment: het overspoeld worden door informatie waar we geen raad mee weten.
2 Verdeeldheid oproepende factoren
Dit zijn de factoren die direct aan de basis liggen van het ontstaan en de toename van spanning en controverse. Hieronder vallen:
- Laag 4: Winst en verlies van positie en status: verschuivingen in de machtsbalansen
- Laag 5: Vergelijken met de hele wereld: als bron van ontevredenheid en ressentiment
- Laag 6: Onzekerheid, controleverlies en gevoel van machteloosheid.
3 Versnellende factoren
Dit zijn katalysatoren die het explosief mengsel van vruchtbare voedingsbodem en bronnen van spanning en controverse, in hoge mate kunnen aanjagen en versterken. Hieronder vallen:
- Laag 7: Stress: door steeds stijgende verwachtingen en strengere regels
- Laag 8: De media als versterker: door bubbelvorming, tribalisering en ont-persoonlijking
- Laag 9: Systemische dynamiek: meegesleurd worden in de vicieuze cirkel van actie en reactie.
Ik overloop ze in mijn boek (De)polarisatie per categorie en per laag.
Beluister de podcast: Depolarisatie met Ivo Brughmans
Bron: (De)polarisatie
Door:
