In een wereld vol ronkende missies en purpose-gedreven organisaties is de echte betekenis vaak ver te zoeken. Volgens merkstrateeg en auteur Stephan Ummelen zijn we doorgeslagen in het opschrijven van abstracte waarden die in de praktijk niets betekenen. In de Boom Management Podcast met Eduard van Brakel legt hij de vinger op de zere plek: ‘Waarden zijn bedoeld om keuzes te maken, niet om op de muur te plakken.‘
Het klinkt zo mooi: een organisatie die de wereld wil verbeteren, geleid door kernwaarden als duurzaamheid, innovatie of mensgerichtheid. Maar wie dieper graaft, stuit vaak op een moeras van abstracties. Stephan Ummelen, auteur van het boek Betekenis & Bullshit, ziet het dagelijks gebeuren. Het probleem volgens hem? We gebruiken taal niet meer om de werkelijkheid te beschrijven, maar om een gewenste werkelijkheid te veinzen.
Waarden zijn bedoeld om keuzes te maken, niet om op de muur te plakken. – Stephan Ummelen
‘Bullshit is eigenlijk een vorm van communicatie waarbij je het niet zo nauw neemt met de waarheid,’ legt Ummelen uit. Het gaat er niet om of iets waar is of niet, maar of het goed klinkt. Dit fenomeen is volgens hem dodelijk voor de integriteit van organisaties. ‘Als je zegt dat je integer bent, maar je handelt er niet naar, dan ben je eigenlijk gewoon aan het liegen tegen jezelf en tegen de buitenwereld’.
Om de weg terug te vinden naar echte betekenis, moeten we volgens Ummelen eerst kritisch kijken naar wat we moeten stoppen met doen.
Stop de bullshit: 3 zaken die je direct moet schrappen
Volgens Ummelen zit de grootste vervuiling in de manier waarop we over onze organisaties praten. Wil je de bullshit stoppen? Begin dan hier:
1. Stop met het formuleren van abstracte kernwaarden
Veel bedrijven hebben een lijstje met woorden als betrouwbaar of passie. Volgens Ummelen zijn dit geen waarden, maar randvoorwaarden. ‘Een waarde is pas een waarde als het je ook wat kost,’ stelt hij resoluut. ‘Als je zegt dat je klantgericht bent, maar je kiest voor winst boven het belang van de klant op een moeilijk moment, dan is klantgerichtheid geen waarde’. Het formuleren van dit soort holle termen zorgt voor cynisme op de werkvloer.
2. Stop met het ‘waarde-denken’ als marketinginstrument
Betekenis is geen sausje dat je over een slecht product giet. Ummelen ziet vaak dat organisaties hun purpose gebruiken om hun imago op te poetsen zonder hun gedrag aan te passen. ‘Betekenis is niet iets wat je verzint op de marketingafdeling,’ zegt hij. ‘Wanneer een missie alleen dient voor de buitenwacht, wordt het een lege huls die uiteindelijk tegen je gaat werken zodra klanten of medewerkers de inconsistentie voelen.’
‘Wanneer een missie alleen dient voor de buitenwacht, wordt het een lege huls die uiteindelijk tegen je gaat werken zodra klanten of medewerkers de inconsistentie voelen.’
3. Stop met de angst voor imperfectie
Bullshit ontstaat vaak uit de drang om jezelf perfect voor te doen. We durven de schaduwkanten van ons bedrijf niet te benoemen. ‘Juist in de kwetsbaarheid en de erkenning van wat er niet goed gaat, zit de kiem voor echte betekenis,’ aldus Ummelen. Wie altijd on brand wil zijn en nooit een fout toegeeft, creëert een kunstmatige wereld waarin niemand zich echt thuis voelt.
Geef betekenis: 3 tips voor een integere koers
Als we de bullshit hebben weggehaald, blijft de vraag: hoe geven we dan wél betekenis? Volgens Ummelen gaat dat niet over praten, maar over bewijzen.
1. Maak je waarden concreet en pijnlijk
Een waarde moet volgens Ummelen een keuze representeren die pijn kan doen. ‘Vraag jezelf af: wat mag het ons kosten?’ adviseert hij. ‘Betekenis ontstaat op het moment dat je een offer brengt voor waar je in gelooft’. In plaats van te roepen dat je duurzaam bent, moet je kunnen laten zien welk winstgevend project je hebt afgezegd omdat het niet duurzaam was. Alleen door die offers wordt een waarde geloofwaardig.
2. Gebruik taal om de waarheid te onthullen, niet te verhullen
Ummelen pleit voor een terugkeer naar gewone-mensentaal. Stop met jargon en managementtaal die bedoeld is om vaag te blijven. ‘Zeg gewoon wat je doet en doe wat je zegt,’ is zijn devies. Als een leider eerlijk durft te zijn over de dilemma’s waar de organisatie voor staat, ontstaat er ruimte voor echte verbinding. Betekenis zit in de oprechtheid van de dialoog.
3. Focus op de praktijk van alledag
Betekenis zit niet in het jaarverslag, maar in hoe de receptie de telefoon opneemt of hoe een klacht wordt afgehandeld. ‘Het gaat om de dagelijkse handelingen,’zegt Ummelen. Een organisatie geeft pas echt betekenis als de beloofde waarden terug te zien zijn in de kleinste details van de operatie. Zoals hij in het gesprek treffend samenvat: ‘Echte betekenis is gedrag dat consistent is met je overtuigingen, elke dag weer’.
Een organisatie geeft pas echt betekenis als de beloofde waarden terug te zien zijn in de kleinste details van de operatie.
De weg vooruit
De strijd tegen bullshit is volgens Stephan Ummelen een voortdurend proces. Het vereist moed om de spiegel voor te houden en te vragen: geloven we hier zelf eigenlijk wel in?. ‘We moeten stoppen met het managen van percepties en beginnen met het managen van de werkelijkheid,’ besluit hij. Alleen dan kunnen we van organisaties weer plekken maken die er écht toe doen.
Beluister de podcast met Stephan Ummelen
Bron: Boom Management Podcast
Door: Eduard van Brakel
Eduard is eindredacteur van Boom Management en host van de Boom Management Podcast. Ook schreef hij met managementwetenschapper Bas Kodden het boek Leidinggeven is omgekeerd opvoeden.
