Circus Freakshow

Over FOMO en het circus van de sociale media, de angst om iets te missen in een wereld die nooit stopt met delen

Even snel je telefoon pakken. Gewoon even kijken. Voor je het weet ben je twintig minuten verder. Je ziet foto’s van vakanties, promoties, sportprestaties, gezellige etentjes en mensen die het leven ogenschijnlijk moeiteloos voor elkaar lijken te hebben. En ergens in je kan er dan iets beginnen te knagen. Doe ik wel genoeg? Mis ik iets? Loop ik achter? Wijzelf ervaren dat meestal al binnen tien seconden nadat we de eerste social media prikkel achter de kiezen hebben.

Welke behoefte zit onder FOMO?

FOMO, de Fear Of Missing Out, lijkt een typisch verschijnsel van deze tijd omdat social media er een uitvergrotend effect op heeft. Maar onder die moderne verpakking zit een heel oude, menselijke behoefte. De angst om iets te missen gaat niet over sociale media. Het gaat over erbij willen horen. Verbonden willen zijn. Niet buiten de groep willen vallen.

Dat maakt sociale media zo krachtig. We delen onze mooie kanten en dat kan enorm verbinden. Maar, het levert ook op dat we onszelf voortdurend vergelijken met anderen. Alleen vergelijken we ons niet met hun echte leven, maar met zorgvuldig geproduceerde hoogtepunten. We zien de vakantie, maar niet de ruzie onderweg. We zien de promo􀆟e, maar niet de onzekerheid die eraan voorafging. We zien de glimlach, maar niet de tranen buiten beeld.

Het bijzondere is dat we vaak zelf gewoon meedoen. Neem Thomas. Na een lastige periode op zijn werk plaatst hij een zorgvuldig gepolijste foto van een gezellig weekend weg. Hij bewerkt zijn foto zorgvuldig en denkt lang na over de juiste tekst. Hij krijgt een paar positieve reacties en voelt zich even beter. Maar tieen minuten later scrolt hij alweer langs anderen die minstens zo veel succes, avontuur en geluk posten. En de spanning dat hij nog meer en nog beter moet sluipt zijn lijf alweer in. Omdat hij meedoet aan het circus versterkt hij met zijn eigen zorgvuldig opgebouwde verhaal uiteindelijk zijn gevoel van tekortschieten.

Voortdurende kleine beloningen op social media

Daar komt nog iets bij. Social media geven ons voortdurend kleine beloningen. Een like, een reactie, een compliment, of de heerlijke afleiding van een half uur doom scrollen. Zulke momenten geven dopamineshots: een stofje in ons lijf dat een kort gevoel van plezier, bevestiging of opluchting geeft. Dat voelt prettig en daar willen we meer van. En als we vaak in een dopaminecyclus zijn dan trainen we onszelf onbewust in het verlangen naar snelle beloningen.

De serieuze gevolgen van FOMO

Social media leggen wat ons betreft een enorm vergrootglas boven FOMO. En begrijp ons niet verkeerd, wij hebben geen oordeel over de socials. Prima dat ze bestaan, delen met elkaar over de hele aardbol, wat een geweldig idee! Maar er kunnen serieuze gevolgen aan vastzitten. Je kunt onbewust in een cyclus verzeild raken:

1. meedoen (posten, scrollen, liken, etc.)
2. dopamineshotje
3. jezelf vergelijken met al die succesvolle anderen
4. angst en spanning
5. meedoen
6. dopamineshotje
7. enzovoort.

En in deze cyclus zijn die shotjes steeds maar tijdelijk. Doordat de onderliggende angst en spanning er niet door worden weggenomen kan dit op de langere termijn opleveren dat je je steeds minder gelukkig voelt. En dan wil je er misschien uitstappen.

Wat is de beloning van het aankijken van de angst?

Maar, daar ontstaat een probleem. Want daarvoor zal het nodig zijn om de angst die eronder ligt aan te kijken. Maar angst aankijken vergt een lange adem. Het vergt oefening en bereidheid om je monsters in de bek te kijken. Maar je hebt inmiddels een lijf dat getraind is op korte termijn beloningen. En omgaan met angst werkt anders. De beloning komt daar meestal pas later.

Een spannend gesprek voeren, een grens stellen, een keuze maken die echt bij je past of uit de socialmedia/FOMO/dopamine-cyclus stappen, levert eerst een tijdje best veel ongemak op. Pas daarna volgen de opbrengsten: meer verbinding, meer vrijheid, meer zelfrespect of meer leven volgens wat je belangrijk vindt. En precies op dat punt noemen wordt het wat ons betreft een Circus Freakshow. Want hoe meer we gewend raken aan snelle beloningen, hoe moeilijker het wordt om de hobbelige weg naar grotere waarden op te slaan. Terwijl juist daar vaak de dingen liggen die ons leven betekenis geven.

De angst met open hart verkennen

Vanuit ons boek Bang omdat het kan! (gebaseerd op Acceptance & Commitment Therapy, ACT) kijken we daarom niet naar de vraag: ‘Hoe kom ik uit zo’n cyclus?’ Maar: ‘Welke angst ligt eronder en kun je die leren verdragen?’ De angst om er niet meer bij te horen kun je niet wegnemen, dat gaat helemaal niet, die zit ziet oeroud en diepgeworteld in alle mensen ingebakken. Maar je kunt wel leren die angst, dat vreselijke gevoel, met open hart leren verkennen. En die leren te accepteren zonder dat je de socialmedia/FOMO/dopamine-cyclus gebruikt om haar steeds tijdelijk een beetje te sussen.

Er is gelukkig veel hoop. Want achter de angst om iets te missen, er niet meer bij te horen, FOMO, schuilt vaak iets dat werkelijk belangrijk voor je is. Misschien gaat het over verbinding. Misschien over avontuur. Misschien over erkenning of betekenis. Als je met oefening en inzet de bereidheid op kunt brengen om je angst aan te kijken zonder die te sussen met shotjes dan ontdek je na een tijdje ook de schatten en rijkdommen die er voor jou onder liggen. Dan wordt angst aankijken een superkracht!

Hoe groots kun je zijn met angst?

De Circus Freakshow van de socials en FOMO en de rol van angst daarbij kun je verder uitdiepen in ons boek Bang omdat het kan! Hoe je groots kunt zijn mét angst. Je vindt het thema ook terug in gelijknamige podcastserie, muziekalbum en theatervoorstelling.

Dit onderwerp is wat ons betreft heel erg het uitdiepen waard omdat de angst om er niet bij te horen uiteindelijk niet gaat over je telefoon, maar over iets veel belangrijkers: de menselijke behoefte aan verbinding, betekenis en erbij horen. En als je ervoor kiest dit bij jezelf uit te diepen dan ontdek je onderweg misschien wel dat je minder mist dan je dacht. En dat het leven dat je zoekt dichterbij is dan het scherm je soms doet geloven.

Door: Rob Hermsen, en Peggy Bouchoms – Registerpsychologen en creatieve makers

• Rob Hermsen is Registerpsycholoog nip, specialisatie Arbeid & Organisatie. Hij werkt al jarenlang aan menselijke ontwikkeling binnen zijn psychologiepraktijk voor mens & organisatie.
• Peggy Bouchoms is Registerpsycholoog en zet zich al jarenlang in voor menselijke ontwikkeling in haar psychologiepraktijk voor mens & organisatie