Over keuzestress, twijfel als angstmanager en het lawaai in je hoofd
Sommige mensen zijn zelden echt stil vanbinnen. Hun hoofd staat bijna voortdurend aan. Gedachten volgen elkaar in hoog tempo op. Scenario’s, analyses, ideeën, lijstjes, herinneringen, gesprekken die opnieuw worden afgespeeld. Wat je nog moet doen. Wat je beter had kunnen zeggen. Wat er misschien mis kan gaan. Wat er in de toekomst zou kunnen gaan gebeuren.
Dit artikel in 30 seconden
- Veel mensen ervaren voortdurend innerlijke drukte en verlangen naar rust in hun hoofd.
- Twijfel fungeert vaak als angstmanager en zorgt voor een kakofonie van stemmen in ons hoofd.
- Echte stilte betekent niet de afwezigheid van gedachten, maar het accepteren van wat er is zonder strijd.
- De creatie van de voorstelling ‘Bang omdat het kan!’ laat zien hoe chaotisch deze innerlijke stemmen kunnen zijn.
- Door het ongemak te ontvangen, ontstaat er ruimte voor persoonlijke keuzes en contact met je waarden.
Van buiten lijkt daar soms weinig van te zien. Iemand functioneert prima. Werkt hard. Regelt veel. Reageert snel. Lacht veel en is vriendelijk. Maar vanbinnen kan het voelen alsof er continu een radio aanstaat waar de volumeknop van kwijt is.
Dat is het vertrekpunt van deze blogpost, gebaseerd op het vierde thema van ons project Bang omdat het kan! Dat bestaat uit een boek, podcast, muziekalbum en een theatervoorstelling. Ieder luik belicht dit thema vanuit een andere creatieve vorm.
Verlangen naar rust in het hoofd
Veel mensen verlangen naar rust in hun hoofd. Naar stilte. Naar ontspanning. En mensen komen naar ons, als psychologen, om daar een recept voor op te halen. Haalbaar? Twijfelachtig. Het hoofd doet wat het doet. En tegelijkertijd kan echte innerlijke stilte verrassend spannend zijn. Want zodra het even stil wordt, komt er soms iets anders naar boven. Vermoeidheid. Verdriet. Onzekerheid. Eenzaamheid. Of een gevoel waarvan je niet precies weet wat het eigenlijk is. En dus vullen we de stilte weer op. Met denken. Scrollen. Werken. Regelen. Netflix. Analyseren.
Omdat ons systeem ons probeert weg te houden van dat soort ongemakken.t
Soms lijkt piekeren daardoor bijna nuttig. Alsof je bezig bent met oplossingen vinden. Alsof je grip probeert te houden. Controle. Maar vaak blijf je eigenlijk rondjes draaien in dezelfde mentale lusjes.
Innerlijke drukte als kakofonie
In het boek beschrijven we de innerlijke drukte als een kakofonie in het hoofd. Een onafgestemde verzameling stemmen die allemaal tegelijk iets van je willen.
De ene stem zegt:
“Pas op, straks doe je iets verkeerd.”
De andere:
“Kom op, ga ervoor.”
En weer een andere:
“Niet te veel ruimte innemen hoor.”
Vaak aangezet door onze generaal twijfelaar, onze angstmanager. Want zolang je twijfelt kan er namelijk niets misgaan….
Een complete kakofonie schrijft mee
En geloof het of niet: ook nu, tijdens dit schrijven, gebeurt het. Een complete kakofonie schrijft mee. Iedere zin kan op tig manieren worden geschreven, en dan hebben we het nog niet eens over de inhoud. Waarom schrijven we dit überhaupt? Waarom acht blogs en waarom geen twintig? En al die gedachten tuimelen te kust en te keur naar binnen. Een hele kakafonie van stemmen die het allemaal bij het rechte eind denken te hebben, compleet met bijbehorende emotionele gemoedstoestanden. Wie heeft hier eigenlijk het dirigeerstokje in handen?
Onze kijk op dit soort processen is sterk beïnvloed door Acceptance & Commitment Therapy (ACT) en door Voice Dialogue. Vanuit ACT zien we hoe mensen (en wij zijn daar uiteraard geen uitzondering op) gemakkelijk verstrikt raken in hun gedachten. Mensen proberen grip te krijgen op ongemak door te analyseren, verklaren, controleren of piekeren. Het verstand probeert ons veilig te houden. Alleen geeft het zelden echte rust. Sterker nog: hoe harder we proberen onze ongemakken weg te krijgen, hoe meer last we krijgen.
Hoe kijkt Voice Dialogue naar stemmen?
Vanuit Voice Dialogue kijken we naar die innerlijke stemmen als verschillende delen van onszelf, met ieder hun eigen mening, bedoeling en plan. De perfectionist. De controleur. De pleaser. De criticus. En ga zo maar door. Vaak proberen ze ons te beschermen tegen afwijzing, falen of verlies van verbinding.
Alleen ontstaat er soms een probleem: hoe harder die delen gaan praten, hoe moeilijker het wordt om de kern eruit te halen, om nog te voelen wat jij zelf eigenlijk belangrijk vindt.
In onze voorstelling Bang omdat het kan!, laten we zien hoe gedachten letterlijk als stemmen door elkaar heen klinken en rennen op het podium. Druk, chaotisch en verwarrend. Soms zelfs tot verlamming toe. Voor velen ontzettend herkenbaar.
Waar zit de oplossing?
De oplossing zit niet in nóg harder nadenken, dat is wat ons betreft wel duidelijk. Misschien begint er iets te veranderen wanneer je je gedachten slechts opmerkt. En ontdekt welke angst er onder ligt en leren die op zichzelf te accepteren. Dat betekent niet dat je gedachten verdwijnen. Het betekent ook niet dat je ineens als een vergevorderde zen-boeddhist door het leven gaat. Maar er kan wel ruimte ontstaan. Ruimte die je in de gelegenheid stelt om toch te beslissen, keuzes te maken, en niet mee te gaan in de oneindigheid van redenen om iets wel of niet nu of later te doen. Het ongemak aan te kijken, te doorvoelen.
Veel mensen denken dat stilte betekent dat er innerlijk niets meer mag zijn. Geen angst, geen spanning, geen ongemak, geen gedachten. Maar echte stilte is vaak iets anders.
Niet de afwezigheid van innerlijk geluid, maar de afwezigheid van gevecht (tegen angst). Het is de aanwezigheid van wat er in het moment is. En dat toelaten.
Niet alles hoeft te worden opgelost. We hoeven niet iedere gedachte te volgen. En niet ieder gevoel hoeft weg. En juist daar kan iets ontstaan wat we in deze tijd vaak kwijt zijn geraakt: een moment van werkelijk contact met jezelf. Contact met je waarden, dat wat jij belangrijk vindt.
In het lied Als het stil zou zijn in mij staat deze mentale beweging in de liedtekst: ‘Krijg het maar eens stil, een onbegonnen zaak, elke poging voelt alsof ik het nog erger maak. Vermoeiend, tijdrovend, dat is niet wat ik wil. En het leidt tot niets, ik krijgt het toch niet stil. Dus ik laat ze maar zijn elke stem die in mij gloort. Dank je wel zeg ik dan, ik heb je echt gehoord. Kies dan zelf mijn pad dat wat ik belangrijk vindt, blijf ik trouw aan mijzelf, ja dat is wat ik wil’.
Meer weten over keuzestress?
Wil je meer weten over keuzestress, Generaal Twijfelaar als angstmanager en het lawaai in je hoofd?
- Lees het boek Bang omdat het kan
- Luister naar de podcastaflevering over dit thema (aflevering 4)
- Beluister het lied Als het stil zou zijn in mij
- Of ervaar het live in de theatervoorstelling Bang omdat het kan!
Vier vormen, één uitnodiging: de strijd opgeven en leren luisteren naar wat eronder ligt.
Door: Rob Hermsen, Peggy Bouchoms
Robert Hermsen & Peggy Bouchoms, zijn Registerpsychologen arbeid en organisatie en creatieve makers
