En wat er gebeurt als je durft los te komen
Loyaliteit wordt vaak gezien als een kwaliteit. Trouw aan je organisatie, je team, je leidinggevende. Het geeft houvast en verbinding.
Tegelijkertijd zit daar iets in wat we minder snel onder ogen zien. Loyaliteit kan je ook op een plek houden die niet meer klopt. Je blijft geven, neemt verantwoordelijkheid die niet van jou is en spreekt je minder uit dan eigenlijk nodig is. Dan wordt loyaliteit iets dat je begrenst.
Vrij Leiderschap vraagt dat je daar bewust naar kijkt. Dat je gaat zien waar je loyaliteit nog past bij wie je nu bent en waar ze voortkomt uit een oud patroon.
De eerste loyaliteit
Loyaliteit ontstaat niet op je werk. Ze begint veel eerder, in het gezin waarin je opgroeit.
Als kind ben je vanzelf trouw aan je ouders. Je voelt aan wat nodig is om erbij te horen en ontwikkelt gedrag dat daarbij helpt. Misschien werd je zorgvuldig, of juist sterk en verantwoordelijk. Misschien hield je je in, of zorgde je voor harmonie.
Dat zijn geen bewuste keuzes. Het zijn manieren geweest om verbonden te blijven. Die beweging neem je mee, ook later. In hoe je samenwerkt, hoe je leidinggeeft en hoe je je verhoudt tot anderen. Zonder dat je het altijd door hebt, reageer je vanuit iets dat ooit helpend was.
Wanneer loyaliteit energie kost
In organisaties krijgt loyaliteit vaak waardering. Mensen die doorgaan, die er altijd staan en die verantwoordelijkheid nemen, worden gezien als betrouwbaar. Als je beter kijkt, zie je ook een andere kant.
Er zijn momenten waarop loyaliteit geen bewuste keuze meer is, maar een automatische beweging. Je reageert vanuit de behoefte om erbij te horen, om het goed te doen, om de ander niet teleur te stellen. Die beweging kost energie. Je gaat verder dan je eigenlijk wilt.
Je voelt je grenzen minder scherp. Je zegt ja, terwijl er ergens een nee zit die je niet uitspreekt.
Wat aan de buitenkant lijkt op betrokkenheid, heeft van binnen vaak iets van overleven. Je blijft afgestemd op de ander, maar raakt de verbinding met jezelf deels kwijt. Dat heeft gevolgen. Voor jezelf, omdat het energie vraagt en op termijn uitput. En voor de organisatie, omdat keuzes en samenwerking minder gebaseerd zijn op wat werkelijk klopt.
Zolang loyaliteit voortkomt uit oude reflexen, draagt ze niet bij aan volwassen leiderschap.
De beweging naar volwassen trouw
Er komt een moment waarop je merkt dat dit niet meer werkt.
Je voelt dat je iets doet wat niet meer klopt, ook al is het vertrouwd. Dat moment vraagt dat je vertraagt en kijkt naar wat er werkelijk speelt. Volwassen leiderschap ontstaat wanneer je niet langer automatisch loyaal bent, maar bewust kiest waar je je aan verbindt. Dat vraagt dat je loslaat wat ooit zekerheid gaf. Je komt meer op jezelf te staan en ontwikkelt een eigen kompas. Daarin zit minder houvast van buitenaf, en meer helderheid van binnenuit.
Een voorbeeld uit de praktijk
Een manager in een zorgorganisatie stond bekend als iemand op wie je altijd kon rekenen. Ze ving gaten op, loste problemen op en hield het team draaiende.
Toen ze bij ons kwam, zei ze:
“Ik ben gewoon betrokken. Zo ben ik nu eenmaal.”
In de praktijk betekende dat iets anders. Haar agenda zat vol met taken die niet van haar waren. Medewerkers kwamen rechtstreeks naar haar toe in plaats van naar elkaar. En als iets mis ging, voelde zij zich verantwoordelijk om het op te lossen.
Het team leunde en zij droeg.
Tijdens een sessie werd zichtbaar hoe snel ze reageerde. Nog voordat een vraag af was, had zij al een oplossing. Toen we daar langer bij stilstonden, ontdekte ze iets anders. Ze herkende de neiging om alles op te vangen. Een beweging die ze al veel langer kende. De spanning die ze voelde als iemand anders het moeilijk had. De impuls om dat meteen op te lossen.
Op het moment dat ze dat begon te zien, kwam er ruimte. We nodigden haar uit om te vertragen. De volgende keer dat iemand iets bij haar neerlegde, stopte ze. Ze bleef even stil en voelde wat er bij haar gebeurde.
Toen vroeg ze:
“Wat heb jij hierin zelf al gedaan?”
De ander dacht na.
“Eigenlijk nog niet zoveel.”
Ze vervolgde:
“Wat zou een eerste stap kunnen zijn?”
Het gesprek veranderde. De medewerker ging zelf denken en nam verantwoordelijkheid.
In de weken daarna verschoof de dynamiek. Mensen kwamen minder snel met vragen die zij moest oplossen. Ze namen meer eigenaarschap. Wat eerst vanzelf ging, bleek een patroon.
En op het moment dat zij dat patroon herkende, ontstond er ruimte om iets anders te doen.
Loyaliteit in het systeem
In organisaties speelt loyaliteit niet alleen op individueel niveau. Ze zit ook in hoe het werk zich in de loop van de tijd heeft gevormd. In gewoontes, in afspraken die ooit zijn gemaakt, in hoe mensen geleerd hebben met elkaar om te gaan. Er kan loyaliteit zijn aan een oprichter, aan een manier van werken of aan eerdere keuzes. Die loyaliteiten blijven doorwerken, ook als de context verandert.Je ziet het terug in gedrag. Mensen stemmen ergens mee in, maar handelen anders. Verandering komt moeilijk op gang zonder dat duidelijk is waarom. Wanneer je daar aandacht voor hebt, verschuift de vraag. Niet hoe je mensen in beweging krijgt, maar welke oude afspraken, overtuigingen of relaties hier nog richting geven aan gedrag.
Drie vragen om bij stil te staan
- Waar ga jij door, terwijl je ergens voelt dat het niet meer klopt?
- Wat neem jij op je, terwijl het eigenlijk niet van jou is?
- Wat zou je doen als je niet bezig was met erbij horen, maar met wat werkelijk nodig is?
De kracht van loslaten
Loyaliteit loslaten betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen plek. Je erkent wat er was en wat het je gebracht heeft. Tegelijkertijd kies je opnieuw waar je je aan verbindt en hoe je dat doet. Daarin verschuift iets wezenlijks. Je hoeft niet langer te handelen vanuit een reflex om erbij te horen. Je wordt trouw aan wat je zelf ziet, voelt en weet. Vanuit die plek kun je aanwezig zijn en bijdragen. Niet door je aan te passen, maar door te staan voor wat klopt. Dat geeft ruimte. In jezelf en in de samenwerking met anderen. Vrij Leiderschap gaat daarover. Dat je niet langer wordt gestuurd door oude patronen, maar beweegt vanuit een bewuste verbinding met jezelf en met wat het moment vraagt.
Bron: Vrij zijn in je werk
Door: Nienke de Vries
Nienke de Vries is trainer en coach. Ze is een van de oprichters van de School voor Vrij Leiderschap op, die mensen begeleidt om vanuit innerlijke vrijheid te leven en te werken
