Er zijn mensen die op vakantie veranderen in ontdekkingsreizigers. Ze leren drie woorden Italiaans, bestellen vervolgens vol zelfvertrouwen due cappuccini om vijf uur ’s middags en zijn verbaasd als de ober kijkt alsof ze zojuist een klein misdrijf hebben gepleegd.
Reizen ontregelt op een vriendelijke manier
Reizen is misschien wel de beste communicatietraining die er bestaat. Niet omdat je er zo lekker leert “verbinden”, “afstemmen” of “bruggen bouwen” maar omdat reizen je op een vriendelijke manier ontregelt.
Je komt ergens waar de dingen net anders gaan. Mensen praten harder of zachter dan je gewend bent. Ze vallen je in de rede uit enthousiasme, of zwijgen juist uit beleefdheid. Ze zeggen “ja”, maar bedoelen “ik heb je gehoord”. Ze zeggen “misschien”, maar bedoelen “absoluut niet, maar ik wil de relatie heel houden”. En voordat je het weet, denk je: wat doen die mensen ingewikkeld?!
Dat is het moment waarop reizen juist interessant wordt: Meestal doen zij niet ingewikkeld, jij kijkt alleen door een bril waarvan je vergeten was dat je hem op had.
Wat is de dode hoek van het denken?
In ons boek Communicatie als mindfuck noemen we dat de dode hoek van het denken: het gebied waarin onze aannames, reflexen, emoties en overtuigingen hun werk doen zonder dat we het doorhebben. We denken dat we luisteren, maar herkennen vooral wat we al kennen. We denken dat we begrijpen, maar vullen razendsnel in. We denken dat we objectief zijn, maar zien de wereld door een kaartenbak vol eerdere ervaringen, culturele codes en persoonlijke gevoeligheden. En het irritante is: dat voelt allemaal volkomen logisch en waar.
In de dagelijkse werkdruk is er vaak te weinig ruimte om je eigen communicatie te onderzoeken. Je moet door. De klant wacht. De collega “begrijpt het gewoon niet”. Maar op vakantie ontstaat er afstand. Je hoeft even niets te fixen, te winnen, of te verdedigen. Je kunt waarnemen. Daarom is de zomer zo’n goed moment om dit inzicht echt te laten landen.
Wat is epistemisch vertrouwen?
Een behulpzaam begrip daarbij is epistemisch vertrouwen: de mate waarin mensen elkaar ervaren als betrouwbare bron van kennis, bedoeling en betekenis. Sommige samenlevingen kennen relatief veel maatschappelijk vertrouwen; in andere contexten is wantrouwen verstandiger. Dat verschil merk je meteen in gesprekken en wie dat niet ziet, verwart cultuurverschil al snel met karakter. Dan wordt voorzichtigheid “passief-agressief”, directheid “bot”, stilte “ongeïnteresseerd” en enthousiasme “chaotisch”. Zo ontstaan communicatieve vakantiesouvenirs waar niemand op zat te wachten.
Oefening voor in de zomer
De oefening voor deze zomer is daarom simpel: neem je eigen gelijk mee op reis, maar geef het geen all-inclusive bandje.
Kies één gesprek per dag — met een ober, campingbuur, hotelmedewerker, taxichauffeur, familielid of verdwaalde mede-Nederlander bij het ontbijtbuffet — en stel jezelf na afloop drie vragen:
- Wat dacht ik meteen te begrijpen?
- Welke aanname maakte ik over de ander?
- Wat zou ook waar kunnen zijn?
Dat is alles. Geen dagboek met leren kaftje nodig. Geen mindfulness-app met panfluit. Alleen drie kleine vragen die je helpen schakelen van reflex naar reflectie.
Doe dit een week lang
Doe dit een week lang en je merkt iets ongemakkelijks maar óók bevrijdend: communicatie ontspoort zelden omdat de ander onbegrijpelijk is. Vaak ontspoort ze omdat wij te snel denken dat we begrijpen.
En misschien is dat wel het mooiste vakantie-inzicht. Niet dat je terugkomt met een rustiger hoofd, een bruiner gezicht of een verdachte hoeveelheid olijfolie in je koffer. Maar dat je iets beter hebt leren zien hoe jouw eigen denken meereist, zich overal mee bemoeit, en zich ondertussen voordoet als gezond verstand.
De zomer nodigt uit tot vertragen. Niet alleen om bij te komen, maar om beter te gaan kijken. Naar anderen, naar gesprekken, naar cultuur — en vooral naar die ene hardnekkige reisgenoot die altijd gelijk denkt te hebben: jijzelf.
Door: Job Boersma, Joris Teeuwen
In Communicatie als mindfuck laten Job Boersma en Joris Teeuwen zien hoe denkfouten, aannames en onbewuste patronen onze communicatie beïnvloeden.
- Job Boersma is psycholoog, auteur, executive trainer en presentatiecoach. Hij traint en adviseert bestuurders en professionals in beïnvloedingscommunicatie: van onderhandelen tot presenteren.
- Joris Teeuwen is executive coach, therapeut en voormalig internationaal hr-directeur, met ruime ervaring in leiderschap, cultuur en organisatieverandering.
