Het gevoel dat je iets ‘begrijpt’, dat ‘klikgevoel’, is een sensatie die je brein produceert. Zelfs als je iets voor het eerst hoort, is je brein voortdurend bezig met voorspellen: het bouwt continu een interne voorspelling van wat er via je zintuigen zal binnenkomen en geeft daar alvast een betekenis aan. Die voorspelling wordt voortdurend vergeleken met de daadwerkelijke sensorische input. Als wat je ziet of hoort overeenkomt met wat je al verwachtte, wordt het verschil tussen verwachting en werkelijkheid kleiner. Dat verschil heet de voorspellingsfout, en hoe kleiner die wordt, hoe sterker doorgaans het gevoel dat je iets begrijpt.
Hoe werkt je brein bij begrijpen?
Hoe dat precies werkt, gaan we je nu uitleggen. Voel je al een klik? Je brein is niet één grote monolithische rekenmachine, maar een complexe bundeling van ten minste 180 afdelingen die allemaal specifieke rollen hebben.
Je brein is niet één blok neuronen, maar een extreem complexe bundeling van hypergespecialiseerde afdelingen die allerlei processen uitvoeren. (Heel) simpel gezegd hebben we hersendelen die zich richten op zien, horen, taal begrijpen, taal spreken, bewegen, herinneren en gezichtsherkenning, maar ook delen die fouten monitoren enzovoort.
Als we iets proberen te begrijpen, werken al die afdelingen samen in grote netwerken: de ene voorspelt, de andere vergelijkt die voorspelling met de input die binnenkomt en weer een andere haalt voorbeelden op. Hoe beter dat samenspel, hoe kleiner de voorspellingsfout en hoe soepeler het voelt.
Je brein gokt constant
Je brein doet dus constant een gok vooruit. Komt de nieuwe, binnenkomende informatie daarmee overeen, dan is het verschil tussen verwachting en werkelijkheid – de voorspellingsfout – klein. Het interne conflictmonitoringssysteem (waaronder de anterieure cortex cingularis) registreert dan een afname in de kans op een vergissing; er ontstaat meer samenhang tussen de nieuwe input en je bestaande mentale modellen.
De verwerking loopt vloeiender, en dat voelt prettig. Denk aan één rake woordvoorspelling op het keyboard van je smartphone: precies dat gevoel.
De beloningscomponent
Die vloeiendheid (die meestal processing fluency wordt genoemd) heeft een beloningscomponent: gemak en snelheid in je denken voelt plezierig. De beloningsnetwerken in je hersenen, waarin de neurotransmitter dopamine een belangrijke rol speelt, versterken dat prettige gevoel. Je hersenen zijn dol op simpele en makkelijk te verwerken inhoud. Die zorgt er ook voor dat je die sneller herkent en beter onthoudt.
Je herinnert je vast de reclames van Centraal Beheer en hun beroemde leuze die begint met: ‘Even Apeldoorn …’ Als je deze reclameslogan herkent en mentaal afmaakt, dan voelt dit als een opluchting omdat je het meteen snapt. Dan verschuift het systeem dat onder andere je alertheid regelt (dit heet het locus-coeruleus-noradrenalinesysteem weer naar een rustigere stand en is de noodzaak om mentale inspanning te leveren voorbij. Dit verklaart wellicht ook waarom we ons letterlijk opgelucht kunnen voelen op het moment dat we iets begrijpen.
Begrijpen is ervaren
Begrijpen is het ervaren van een afnemende voorspellingsfout: nieuwe input past moeiteloos in wat je al weet; denken voelt vloeiender, soms misschien té vloeiend.
Maar juist omdat vloeiend begrijpen zo aangenaam voelt, kan het je misleiden. Wat soepel voelt, líjkt waar, maar is dat zeker niet altijd. Dit is de illusie van begrip: je ervaart innerlijke bevestiging omdat iets overeenkomt met je verwachting, niet per se omdat het klopt.
Bron: Communicatie als mindfuck
Door: Job Boersma, Joris Teeuwen
- Job Boersma is psycholoog, auteur, executive trainer en presentatiecoach. Hij traint en adviseert bestuurders en professionals in beïnvloedingscommunicatie: van onderhandelen tot presenteren.
- Joris Teeuwen is executive coach, therapeut en voormalig internationaal hr-directeur, met ruime ervaring in leiderschap, cultuur en organisatieverandering.
