Je legt een nieuw plan voor aan je team. Binnen enkele minuten komt de eerste scherpe analyse terug. Je tweede teamlid heeft de risico’s doorgerekend, een derde een implementatieplan gemaakt en een vierde alvast een perfect ogende presentatie voorbereid. Eindelijk een high-performance team. Niemand klaagt meer over tijdgebrek, burn-out of te krappe budgetten.
Het grootste deel van je team bestaat uit AI-agents. Ze hebben ogenschijnlijk uitstekend werk geleverd. Wat een opluchting! Je oorspronkelijke denkfout staat inmiddels op vier verschillende manieren professioneel uitgewerkt.
Welkom bij het team van de toekomst. Wat gebeurt er met onze kritische blik wanneer onze plannen er steeds overtuigender uitzien?
Het probleem met orakels: je denkfout krijgt personeel
Voor onderzoek, analyses en scenario’s had je tot dusver menig collega’s nodig: Niemand kan of weet immers alles en tijdkrapte is een constante realiteit. “Personeelszaken” zijn in het leven geroepen om met deze menselijke beperkingen te dealen. AI verandert die logica: Snel, uitvoerig en met een zelfvertrouwen waar menig bestuurder nog iets van kan leren. Deze digitale autoriteit maakt ons minder kritisch, en we kunnen er maar weinig aan doen: Autoriteitsbias zit in ons DNA[1].
Dat het delegeren van het kritische denken risico’s met zich meebrengt is van alle tijden: Het orakel van Delphi suggereerde dat Koning Croesus een groot rijk zou vernietigen als hij tegen de Perzen ten strijde zou trekken. Helaas vulde hij zelf in welk rijk werd bedoeld (weer een heuristiek probleem).
Hoe gemakkelijker antwoorden beschikbaar komen, hoe belangrijker het wordt ze te onderzoeken
Hoe gemakkelijker antwoorden beschikbaar komen, hoe belangrijker het wordt ze te onderzoeken. Organisaties stellen zich (of ons) graag gerust: er blijft een Human-in-the-Loop. Maar een mens in de lus is nog geen denker in de lus.
Wanneer beginnen besluitvormingsproblemen?
Dat raakt aan wat wij in Communicatie als mindfuck onderzoeken: veel besluitvormingsproblemen beginnen voordat iemand zijn mond opendoet. We nemen iets waar, geven er betekenis aan en vergeten vervolgens dat we die betekenis er zelf aan hebben gegeven. Onze interpretatie voelt als een feit. Vanuit dat vermeende feit gaan we uitleggen, overtuigen en besluiten. AI haalt die menselijke feilbaarheid niet uit het systeem. Ze kan haar juist meer slagkracht geven.
De mindfuck van AI is dat het resultaat van ons denken beter kan ogen, terwijl we de kwaliteit van dat denken minder onderzoeken.
Wie ontdekt dan wat we over het hoofd zien? Is dat niet waar teams voor zijn? Wie houdt ons nu de spiegel voor?
Wat een spiegel zichtbaar maakt
Wie een AI nu vraagt de uitvoering van een plan te verbeteren, krijgt gemakkelijk nóg een beter ogend plan, terwijl het gesprek dat tot een plan leidde nooit onderzocht werd: wat hebben we besloten, wat zijn aannames en welke vragen hebben we niet eens gesteld?
AI kan als spiegel van ons denken dienen, in plaats van als orakel.
Voor teamleiders en teamcoaches wordt dit vermogen nu nog belangrijker: herkennen wanneer een gesprek helderheid oplevert of slechts het gevoel van.
Wat is procesintelligentie?
Wij noemen dat procesintelligentie: herkennen hoe een gesprek het gezamenlijke denken beïnvloedt en weten hoe je daar het beste uit leert halen, bijvoorbeeld als je merkt dat een vermoeden als feit wordt behandeld, of dat mensen instemmen zonder elkaar te begrijpen.
Vervolgens stel je de vraag die het team aan het denken zet. Over eigenaarschap bijvoorbeeld: ‘Welke beslissing mag een medewerker volgens jou voortaan nemen zonder eerst toestemming te vragen?’ Nu moeten mensen concreet worden en blijkt pas of ze hetzelfde bedoelen…
Alleen: wie merkt tijdens het gesprek dat zo’n vraag ontbreekt?
Dezelfde vergadering, een ander verhaal
We horen het aan de lopende band: mensen die verbijsterd ontdekken dat een collega een totaal andere versie heeft van dezelfde vergadering. Wat voor de één een besluit was, was voor de ander een mogelijkheid. De één hoorde een toezegging, de ander heeft alleen meegedacht. Beiden weten het zeker. Ze waren er tenslotte zelf bij.
Dat de ander het verkeerd heeft begrepen, kunnen we ons uitstekend voorstellen. Dat ons eigen verhaal óók een reconstructie is, ligt minder voor de hand. Zo hoorde we laatst een CRO zeggen “als ik mijn aantekeningen met die van de CEO vergelijk, dan vraag ik me af of we in dezelfde meeting zaten”.
Daarom ontwikkelden we https://secondlistener.ai een AI-platform dat gesprekstranscripties analyseert en binnen minuten laat zien wat er onder de woorden gebeurt. Hoe werd er gevraagd, geluisterd en geframed? Waar ontstond weerstand? Hoe zorgvuldig kwam een besluit tot stand? Elke bevinding wordt onderbouwd met passages uit het gesprek en verklaard aan de hand van wetenschappelijke communicatiemodellen. Zo krijgt een team concrete momenten om samen te onderzoeken en uiteindelijk tot betere besluitvorming te komen.
Probeer het zonder software
Neem bij je volgende teamoverleg één besluit waarover iedereen het eens lijkt. Laat ieder afzonderlijk opschrijven wat er precies is afgesproken en wat dat morgen van hem of haar vraagt. Vergelijk de antwoorden voordat je ze bespreekt. Het interessante moment is wanneer iemand zegt: ‘Maar dat bedoelde ik helemaal niet.’ Daar begint het onderzoek dat jullie mogelijk al hadden overgeslagen.
We noemen de vaardigheden die daarvoor nodig zijn nog vaak soft skills. Alsof het echte werk pas begint wanneer het misverstand al in de planning staat.
Als je denkfouten personeel krijgen, wie houdt je dan de spiegel voor?
Door: Job Boersma, Joris Teeuwen
Job Boersma en Joris Teeuwen zijn de auteurs van Communicatie als mindfuck en co-founders van het SecondListener.ai-platform. Naast hun werk om blinde vlekken in menselijk denken, communicatie en gezamenlijke besluitvorming zichtbaar te maken, organiseren zij workshops binnen Human-in-the-Loop-vraagstukken. Job Boersma spreekt op het Jaarcongres Teamcoaching op 12 november in Leusden over (team)communicatie als mindfuck”
[1] Zie bijvoorbeeld het Hoffling Hospital Experiment
