Vakantie doet iets opvallends met mensen. Ineens ontbijten we uitgebreid buiten. Wandelen we uren zonder op onze telefoon te kijken. Zijn we tevreden met minder spullen en dol op meer tijd. En we komen de dag moeiteloos door zonder constante meldingen van apps of een overvolle agenda. Alsof we tijdelijk iemand anders worden.
Vakantie laat zien hoe ons gedrag gestuurd wordt
Maar dat is niet zo. Vakantie laat juist zien hoe sterk ons gedrag normaal gesproken gestuurd wordt door onze omgeving. Dat inzicht vind ik fascinerend. Want veel mensen denken dat gedragsverandering vooral draait om discipline of ‘gewoon betere keuzes maken’. Terwijl gedrag in werkelijkheid automatisch werkt, want we zijn gewoontedieren. De context bepaalt meer dan je denkt.
Dat zie je op vakantie ineens haarscherp. In een hotel pak je gedachteloos het fruit dat vooraan ligt bij het ontbijtbuffet. Op een terras bestel je makkelijker een lichte maaltijd omdat iedereen dat doet. In een natuurgebied loop je uren buiten, terwijl thuis de bank soms magnetische aantrekkingskracht heeft. Het is de omgeving die ander gedrag uitlokt.
Subtiele duwtjes
En precies dat helpt ook bij het doorvoeren van kleine – of grotere – duurzame keuzes: subtiele duwtjes die gedrag makkelijker maken. In ‘Planeetaardige zaken’ schrijf ik uitgebreid over hoe organisaties datzelfde principe kunnen inzetten om duurzame keuzes aantrekkelijker en normaler te maken. Want de discussie over duurzaamheid gaat nog te vaak over overtuigen, terwijl gedrag veel vaker verandert doordat iets eenvoudig en logisch voelt. Bovendien hebben organisaties enorme slagkracht om de duurzame transitie te versnellen. Dus daar mag vol op ingezet worden.
Hoe stuurt omgeving gedrag?
Als je oplet zie je dat de zomer vol zit met dat subtiele duwtjes, ook wel nudges genoemd. Denk maar eens aan vakantieplekken waar je automatisch een hervulbare waterfles gebruikt omdat overal tappunten staan. Of aan parken waar je veel vaker wandelt omdat alles dichtbij en groen is ingericht. Aan een boulevard waar de kleurrijke vegetarische gerechten veel aantrekkelijker ogen dan de maaltijd die je thuis standaard zou kiezen. Omgeving stuurt gedrag. Altijd.
En dat is misschien wel de belangrijkste les voor organisaties die toekomstgericht willen werken. Niet: hoe krijgen we mensen mee? Maar: hoe maken we het gewenste gedrag makkelijker?
Slim gedragsontwerp
Het slim ontwerpen van planeetaardig gedrag zie je constant. Een cateraar die de plantaardige lunch standaard bovenaan zet. Een webshop waarin de duurzame optie vooraf is geselecteerd. Een bedrijventerrein met (fruit)bomen en ander groen, waardoor mensen automatisch meer buiten lopen en elkaar ontmoeten. Sommige pretparken serveren al jaren kroketten zonder dierlijke ingrediënten en benoemen dat niet expliciet. Iedereen tevreden, zonder discussie en met een lekkere kroket.
Juist daarom werkt slim gedragsontwerp vaak beter dan eindeloze bewustwordingscampagnes. Maak de gewenste keuze aantrekkelijker, makkelijker en normaler. Zonder dwang of belerend vingertje, want dat werkt averechts.
Minder keuzes. En al helemaal minder moeten.
Misschien is dat wel de grootste les van de zomer: duurzaam leven hoeft niet ingewikkeld en allesomvattend te zijn. Sterker nog: veel mensen ervaren juist meer rust zodra ze even uit het systeem van haast, overvloed en constante prikkels stappen. Dat geeft vaak opvallend veel meer aandacht voor wat er om hen heen leeft.
De vraag is dus misschien niet alleen: hoe houd ik dat vakantiegevoel vast? Maar ook: wat zegt dit over hoe wij werk en organisaties hebben ingericht? Want als mensen op vakantie zonder moeite anders kunnen leven, bewegen en consumeren, dan betekent dat ook dat verandering dichterbij is dan je soms denkt. Mits je de omgeving slim ontwerpt. En juist daarom is vakantie misschien wel een van de beste gedragsveranderingsexperimenten die er bestaat.
Een zomers experiment
Kijk deze vakantie eens met een andere bril naar je eigen gedrag:
- Waar maak je vanzelf andere keuzes dan thuis?
- Wat blijkt ineens helemaal niet zo moeilijk?
- Welke omgeving helpt jou gezonder en met meer aandacht leven?
- Wat heb je veel minder nodig dan je dacht?
- En welke kleine verandering zou je op je werk ook makkelijker kunnen maken?[Dd1]
Door: Daniëlle de Jonge
Daniëlle de Jonge is veelgevraagd spreker en meervoudig bestsellerauteur. Als impactondernemer helpt zij organisaties om duurzaamheid zakelijk onweerstaanbaar aantrekkelijk te maken. Ze is voorzitter van Stichting DierenDonatie en Advisory Board-lid van V-Label. Ze leeft al jaren zo planeetaardig mogelijk, gedreven door haar liefde voor dieren en natuur.
[Dd1]Kan hier een kader van gemaakt worden?
