Een van de ongemakkelijkste gesprekken die je kunt voeren gaan die over rang en positie. In deze keertijd gebeurt er veel rondom rangorde. Minderheidsstemmen laten zich de laatste jaren sterk horen, over de hele wereld, waardoor de wereld verandert. Denk aan de MeToo-beweging, Black Lives Matter, de stemmen uit de lhbtiq+-community en wokebeweging.
Strijd tussen minderheidstemmen
Er is een strijd gaande tussen de meerderheidsstemmen, de mensen die bang zijn privileges kwijt te raken, en de onderdrukte stemmen die zich roeren. De minderheid kreeg in de afgelopen jaren meer voet aan de grond. Wat onder water zat, kwam boven en alhoewel de strijd nog lang niet gestreden is, is inclusie en opkomen voor minderheden tot de mainstream gaan behoren.
Discriminatie bij de overheid en grensoverschrijdend gedrag in organisaties komen veelvuldig in de media en de mainstream past zijn taalgebruik aan. De strijd om Zwarte Piet is gestreden en Kick Out Zwarte Piet heft zichzelf op. We zien in 2025, met het presi-dentschap van Trump, geflankeerd door grote techbazen zoals Musk, een nieuwe tegenbeweging ontstaan, waarbij de D&I-programma’s op scholen weer worden afgeschaft en de antiwokebeweging zich weer sterker laat horen op onze universiteiten.
Ook andere stemmen die in de minderheid waren worden mainstream, zoals partijen die de individuele vrijheden van religie niet erkennen. Een van de uitspraken van Mindell is dat alle stemmen eerst optimaal gehoord moeten worden, voordat er weer meer evenwicht komt in de uitersten.
Faciliteren van minderheids- en meerderheidsdynamiek
Als (bege)leider is het kunnen faciliteren van minderheids- en meerderheidsdynamiek een vaardigheid die ontwikkeld dient te worden, omdat je er regelmatig mee te maken krijgt. Hoe houd je je staande als minderheid in een groep waar je je niet altijd meer welkom voelt? Hoe blijf je overeind als gecancelde persoon? Wat als je als persoon geframed bent als mainstream, wanneer je aangevallen wordt door woke maar niet antiwoke bent? Hoe om te gaan met discriminatie in een groep?
Dit soort thema’s kunnen zwaar zijn, voor deelnemers én voor facilitators en leiders. Temeer omdat sociale media meedogenloos kunnen zijn. Vaak wordt rang gebruikt als wapen om subgroepen te beschuldigen: mensen trekken partij voor de gemarginaliseerde groep en beschuldigen de mensen hoger in rang in de organisatie. Of de hogergeplaatsten beschuldigen de lageren in rang van onmogelijk, emotioneel of slachtoffergedrag. Het is als facilitator lastig om er niet in meegezogen te worden en als leider voel je je soms klem zitten tussen twee partijen. Hoe begeleid je deze processen als facilitator en leider? Hoe blijf je stevig staan in het gewoel? Dit is een grote verantwoordelijkheid voor leiders en facilitators.
Rangissue begeleiden
Uitzoeken wat rang doet met jou als persoon in de specifieke context waarin je gaat werken, is de eerste stap: tot welke groep behoor jij zelf? Heb jij zelf de rang om deze groep te begeleiden? Zien zij jou als de aangewezen persoon? Hoe ga je jezelf introduceren? Hoe ga je om met rangissues als ze jouzelf raken?
Als je dan een rangissue gaat begeleiden, helpt het om het onderwerp goed te introduceren. Vertel dat een hoge rang niet beter is dan een lage en andersom. Zorg dat je je eigen ranghuiswerk hebt gedaan: wat is jouw rang in deze groep? Voel je je niet boven of onder de mensen staan die je gaat begeleiden? Geloof je in het nut van rangconversaties om van te leren in plaats van dat je rangissues eigenlijk wilt elimineren of ontkennen?
Rangoefening
- Denk aan een situatie waarin je achteraf niet tevreden was met hoe je je positie hebt ingezet. Misschien vind je dat je te veel of niet genoeg gesproken hebt, te dominant of te onzichtbaar was. Onderzoek in deze oefening hoe je je rang beter had kunnen inzetten.
- Zie de situatie weer voor je. Waar was je, met wie, wat werd er gezegd? Word je bewust van de rangordesignalen die je uitzond. Schrijf ze op.
- Wat gebeurde er als gevolg hiervan bij anderen? Maak een schets van jou en de ander(en).
- Wat had je, nu je je hiervan bewust bent, anders kunnen doen om je rang betekenisvol in te zetten?
- Hoe had dit de situatie mogelijk veranderd? Maak een tweede schets van de veranderde situatie.
- Neem je voor om wat je nu geleerd hebt, toe te passen als je weer in een dergelijke situatie bent. Maak een schets om jezelf hieraan te herinneren en plak hem op een plek die je regelmatig ziet of maak er een foto van en stel die in als beginscherm op je telefoon. Vrij naar Dawn Menken.
Dit artikel komt uit het boek Deep Democracy in de keertijd dat op de Longlist stat voor Managementboek van het Jaar 2026. Je bestelt het op Boom.nl >>>
Door: Sandra Bouckaert
