Patronen zien we overal. In de natuur zoals in pauwenveren, varens, boomtakken, orkanen, schelpen. In menselijke constructies zoals bij muurschilderingen, de staalconstructie van de Eiffeltoren, bloemetjesbehangpatroontjes. We zien patronen in gedrag in organisaties: steeds dezelfde terugkerende thema’s die op dezelfde manier doorleefd en uitgevoerd worden.
We zien ze in productieprocessen, waarvan de lopende band hét symbool is. We zien patronen in onszelf. Ons bloedvatenstelsel is patroonmatig gevormd. Maar ook op psychologisch niveau zien we onszelf steeds op dezelfde manier acteren volgens herhalende ‘regels’ die ons handelen lijken te bepalen. Patronen kunnen werken als een script: dit en dat doe je bij een begrafenis, en bij een voetbalwedstrijd stap je over op een ander patroon. Patronen hebben de neiging ons aan te trekken en als het ware in te zuigen. Eenmaal ingestapt in een patroon, is het moeilijk om ervan los te komen of het patroon te veranderen.
De definitie van een patroon
Als je googelt op de definitie van patronen vind je zo’n 270.000 hits en zo’n twintig verschillende soorten definities. Deze slaan op totaal verschillende zaken, zoals patronen in de textielwereld, patronen bij wapens en patronen bij menselijk gedrag en interactie. Het gaat in dit boek om de laatste categorie. Als ik een omschrijving geef van een patroon in het veld van menselijke interacties in organisaties, volg ik graag de definitie van emeritus hoogleraar antropologie Arie de Ruijter:
‘Een patroon is een ‘geheel’ van ingesleten min of meer vaste relaties tussen aspecten of componenten van een cultuur, samenleving, groep, organisatie dat waarneembaar, of af te leiden en te duiden is uit concrete gebeurtenissen en processen. Het gaat om waarneembare, zich herhalende aspecten van de werkelijkheid.’
Emeritus hoogleraar antropologie Arie de Ruijter
Wat is het onderscheid tussen patronen?
Als het over patronen gaat, kun je onderscheid maken tussen oppervlaktestructuur, uitingsvormen, datgene wat we zien gebeuren, en de dieper liggende principes of overtuigingen. Als we elkaar bijvoorbeeld een cadeau geven, of we houden iemand de hand boven het hoofd, dan doen we dat via een vaste regelmaat – een soort ritueel. Dit ‘patroon’ wordt aangedreven en aangestuurd door onderliggende principes: de plicht te geven, de plicht te ontvangen en te accepteren en de plicht om terug te geven.
Er doen zich allerlei vragen voor als we het over patronen hebben. Zeker als we het over patronen in organisaties hebben. Hoe komt het dat we bijvoorbeeld in een organisatie allemaal willen dat mensen elkaar meer aanspreken op gedrag, maar dat we dat toch niet doen? En heb je als leider of bestuurder echt invloed op het patroon in jouw organisatie? Zit je aan het stuur of is je invloed beperkt? Kun je als extern adviseur het patroon van een team of organisatie veranderen en welke middelen staan je dan ter beschikking? Waarom lukt het de ene start-up wel om een patroon van energie, samenwerking en succes te genereren en de andere niet? Hoe komt het dat sommige medewerkers ziek worden, opgebrand raken van het patroon in hun bedrijf en er niet uit kunnen stappen?
Bron: Patronen
Door: Danielle Braun
