Over leiderschap dat ergens overheen gaat
Simone zit na een lange dag nog even in haar kantoor. De agenda van morgen staat al vol, haar team rekent op haar en er liggen besluiten te wachten die ze eigenlijk niet kan uitstellen. Ze weet wat ze gaat doen. Zoals altijd.
Ze opent haar laptop, kijkt naar de lijst en voelt het meteen. Ze kan dit allemaal doen, ze weet hoe. Ze heeft het vaker gedaan. En toch merkt ze dat ze eroverheen gaat. Over wat er eigenlijk speelt. Over wat niet wordt uitgesproken. Over iets wat ze niet precies kan benoemen, maar wel duidelijk voelt. Ze blijft even zitten, haar handen nog op het toetsenbord. Hier klopt iets niet. Ze weet ook: als ze morgen doorgaat zoals ze altijd doet, verandert er niets.
Wat er onder de oppervlakte gebeurt
In veel teams ziet het er aan de buitenkant goed uit. Er wordt overlegd, besluiten worden genomen en iedereen doet zijn werk. En toch blijft er iets knellen. Gesprekken draaien net te vaak in cirkels, dingen worden wel benoemd maar niet echt uitgesproken, en verantwoordelijkheid lijkt verdeeld terwijl niemand hem volledig pakt.
Er gebeurt veel. Maar er verschuift weinig. Dat is geen gebrek aan inzet. Dit is wat er gebeurt als we vooral reageren op wat zichtbaar is, en voorbijgaan aan wat daaronder speelt.
Onder druk nemen reflexen het over
Op het moment dat het spannend wordt, gebeurt er iets wat we allemaal kennen. We gaan sneller, nemen meer over of trekken ons juist terug. De één gaat redden en trekt verantwoordelijkheid naar zich toe. De ander houdt zich stil en wacht af. En weer een ander benoemt vooral wat er niet klopt, vaak buiten zichzelf. Dat voelt logisch in het moment. Het geeft richting, houvast of even lucht. Maar het zijn reacties die zichzelf blijven herhalen.
Wat je niet ziet, werkt door
Onder die reacties ligt een laag die minder zichtbaar is, maar des te bepalender. Overtuigingen die ooit helpend waren. Spanning die zich opbouwt in het moment. Patronen die zo vertrouwd zijn dat je ze niet meer opmerkt.
Gedachten als: ik moet dit goed doen, ik kan dit niet laten liggen of dit mag niet misgaan, kleuren hoe je kijkt en hoe je handelt. En daarmee kleuren ze ook de dynamiek in je team. Wat jij niet onder ogen ziet, wordt voelbaar in hoe je leidt.
Het moment waarop het kan keren
Er is altijd een moment waarop je dit kunt zien. Niet achteraf, maar terwijl het gebeurt. Terwijl je merkt dat je wilt ingrijpen, iets wilt overnemen of het tempo opvoert om het ongemak voor te blijven. Precies daar ontstaat ruimte.
Niet door meer te doen, maar door even stil te staan. Door waar te nemen wat er speelt, zonder het meteen op te lossen. En door dan te kiezen. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt veel. Want dit is het punt waarop je niet meer kunt leunen op wat je gewend bent te doen.
Hier begint leiderschap dat verschil maakt
Leiderschap verschuift op het moment dat je bereid bent aanwezig te blijven bij wat er gebeurt, ook als dat ongemakkelijk is. Wanneer je ziet wat jouw reactie is, wat die oproept in het team en wat er mogelijk wordt als je iets anders doet. Het moment dat je stopt, en kiest om niet te doen wat je altijd deed. Dat is waar ruimte ontstaat voor andere gesprekken, andere keuzes en uiteindelijk een andere manier van samenwerken.
Drie herkenbare situaties
In de praktijk zie je dit telkens terug, vaak subtieler dan je zou denken.
Een leidinggevende die steeds weer inspringt om het team te ontlasten. Het lijkt helpend, maar ondertussen raken anderen minder eigenaar van hun werk.
Een team waarin spanningen voelbaar zijn, maar niet worden uitgesproken. Iedereen voelt het, niemand maakt het echt bespreekbaar. Het blijft onderhuids aanwezig en kleurt elke beslissing.
Een overleg waarin veel wordt afgestemd, maar weinig wordt onderzocht. Er worden besluiten genomen, maar het echte gesprek wordt vermeden.
In al deze situaties gebeurt hetzelfde. Mensen reageren op wat zichtbaar is, terwijl wat eronder speelt buiten beeld blijft.
Tot iemand het ziet.
Wat kun je doen?
Het begint op het moment dat je merkt wat je geneigd bent te doen. Dat je wilt ingrijpen. Dat je het wilt overnemen. Dat je het gesprek blokkeert of juist uit de weg gaat. Daar kun je stoppen.
Niet omdat het moet, maar omdat je ziet wat er gebeurt. Je neemt verantwoordelijkheid voor jouw reactie, en laat die van de ander waar die hoort. Je lost het niet op, je maakt het niet dicht. Je houdt het open.
En daar ontstaat iets anders.Ruimte om vragen te stellen in plaats van antwoorden te geven. Ruimte om te vertragen, zodat zichtbaar wordt wat er echt speelt. Ruimte waarin mensen zelf gaan nadenken, positie innemen en verantwoordelijkheid pakken.
Niet omdat jij het van ze vraagt. Maar omdat het veld verandert. Niet door meer toe te voegen. Wel door anders te kijken. Door stil te staan bij wat er gebeurt in het moment. In je team, en in jezelf. Door te herkennen wanneer je geneigd bent om over te nemen, te vermijden of naar buiten te wijzen.
En door jezelf de vraag te stellen: wat vraagt dit hier werkelijk van mij? Daar ligt je invloed.
Van overleggen naar samen bouwen
In veel teams wordt veel gesproken. Er wordt afgestemd, besproken en besloten. En toch voelt het vaak als overleven. Gesprekken blijven aan de oppervlakte. Energie gaat naar het draaiende houden van wat er al is.
Op het moment dat jij als leider stopt met invullen en begint met onderzoeken, verschuift iets. Je stelt een vraag en laat die staan. Je benoemt wat je ziet, ook als het spannend is. Je brengt in wat voor jou klopt, zonder het op te leggen.
Daarmee nodig je anderen uit om hetzelfde te doen. Zo ontstaat een andere beweging. Meer gericht op begrijpen dan oplossen. Meer gericht op samen bouwen dan op individueel presteren.
Jezelf meenemen in je werk
Dit vraagt dat je jezelf meeneemt in je werk. In zowel wat je doet, als ook in wat je merkt, denkt en voelt. Dat je uitspreekt wat er voor jou toe doet, waar je vragen bij hebt en wat je raakt. Niet om jezelf belangrijk te maken maar om het gesprek te openen. Dat maakt het werk echter. En het vraagt iets van iedereen die erbij betrokken is.
Zo begint beweging
Verandering ontstaat zelden doordat iedereen tegelijk iets anders gaat doen. Het begint bij iemand die ziet wat er gebeurt en niet automatisch meegaat in wat vanzelf lijkt te gebeuren. Iemand die aanwezig blijft waar het spannend wordt, en bereid is een andere keuze te maken.
Van daaruit verschuift iets.
Gesprekken worden eerlijker. Mensen nemen meer eigenaarschap.Het team beweegt. Langzaam, maar merkbaar.
Je hoeft het niet groter te maken dan het is. Maar wel eerlijker. Want zolang je blijft doen wat nodig lijkt, blijft het systeem in stand. Leiderschap begint waar je stopt met invullen en ruimte maakt waarin iets anders kan ontstaan.
Bron: Vrij zijn in je werk
Door: Nienke de Vries
