Wil je het leiderschap in organisatie veranderen, en heb je dienend-leiderschap voor ogen? Inge Nuijten legt in artikel uit met welke punten je dan rekening moet houden.
Begin bij jezelf
De houding van een dienend-leider is kenmerkend. Daarnaast bepaalt je houding grotendeels je impact. Een dienend-leider vraagt zich altijd af hoe hij invloed heeft op of een rol speelt in een situatie. Hij vraagt zich af ‘Hoe Kan Ik …?’
Deze HKI-instelling zorgt ervoor dat een dienend-leider open staat voor zijn omgeving en een voorbeeld is voor anderen. Hij zal niet wijzen naar anderen of zijn verantwoordelijkheden afschuiven. Het goede voorbeeld geven is de belangrijkste stap die je kunt zetten als je met dienend-leiderschap aan de slag gaat in je organisatie. De ontwikkeling van je persoonlijk leiderschap is dus een vereiste.
Zoek collega’s die enthousiast zijn
Zoek anderen (in de organisatie) die ook geïnteresseerd zijn in dienend-leiderschap. Zij kunnen op dezelfde manier als jij aan de slag. Door ervaringen te delen (boeken die je leest of zaken die je in de praktijk probeert) en na te denken over wat dienend-leiderschap voor je organisatie betekent, zullen jullie stukje bij beetje een plan ontwikkelen.
Zorg er uiteraard voor dat de top geïnformeerd is en ten minste toestemming geeft om hiermee aan de slag te gaan. Als de leiding niet direct enthousiast is, blijf het goede voorbeeld geven en ideeën uitwerken. De positieve effecten zullen normaal gesproken op den duur de interesse van de top wekken.
Inspireer en overtuig de top
Als je naar een dienend-geleide organisatie toe wilt, dan is het belangrijk dat uiteindelijk de top van het bedrijf dienend-leiderschap begrijpt, ondersteunt en actief (dus persoonlijk) uitdraagt. Het goede voorbeeld geven (daden) heeft een grotere veranderkracht dan zeggen hoe men het voor ogen heeft (woorden). Als de top dienend-leiderschap niet omarmt, wordt het geen organisatiebreed succes.
Dienend-leiderschap vraagt tijd. Dienend-leiders krijgen mensen mee door hen te inspireren en te overtuigen. Mocht de huidige top van je bedrijf bestaan uit power-leiders die bang zijn hun macht te verliezen en daarom krampachtig alles bij het oude willen houden, dan is de kans op verandering klein. Vraag je dan af of dit de organisatie is waarin je jouw talenten wilt ontwikkelen en laten spreken.
Zorg voor helderheid
Zorg ervoor dat je helder hebt wat jouw organisatie wil bijdragen en hoe ze dat wil doen (zie ook de ontwikkelingsvragen bij rentmeesterschap):
- Wat is de missie van de organisatie? Waar zit de passie? Wat wil de organisatie medewerkers bieden? Wat wil ze haar klanten en de maatschappij bieden?
- Hoe wil je de komende jaren invulling geven aan de missie; dus wat is je visie? Vraag je bij het formuleren van de visie af welke impact je ideeën hebben, nu en later.
- Welke waarden zijn voor de organisatie leidend?
- Waar zijn jullie goed in?
- Wat zijn de doelen?
- Hoe ziet de bijbehorende strategie eruit?
Zorg ervoor dat missie, visie, waarden, doelen en strategie op elkaar aansluiten en dat mensen hierin een centrale plek hebben. Bij dienend-leiderschap komen de groei en ontwikkeling van mensen op de eerste plaats. Zij zorgen ervoor dat de organisatie groeit en zich ontwikkelt.
Zorg voor draagvlak in de organisatie
Zorg ervoor dat de missie, visie, waarden, doelen en strategie door mensen in de organisatie begrepen en gedragen worden. Dat het duidelijk is waar de organisatie voor staat en hoe zij daarin een rol spelen. Draagvlak kun je creëren door mensen mee te laten denken over de richting en de invulling en natuurlijk door een missie waar mensen trots op zijn, door een missie die inspireert. Ook de punten hierna zijn belangrijk voor het creëren en behouden van draagvlak.
Informeer mensen goed en vrijblijvend over dienend-leiderschap
Zorg ervoor dat mensen vrijblijvend en regelmatig geïnformeerd worden over dienend-leiderschap. Vrijblijvend wil zeggen dat je mensen niet verplicht of dwingt om bepaalde trainingen te volgen of bijeenkomsten bij te wonen. De kunst van dienend-leiderschap is dat je in staat bent mensen te overtuigen en te enthousiasmeren, zodat ze geen dwang ervaren, maar zelf kiezen om er meer over te weten te komen.
Je moet het dus aantrekkelijk en laagdrempelig maken voor mensen. Bijvoorbeeld door storytelling (tijdens een vergadering of bijeenkomst), inspirerende verhalen over het onderwerp in nieuwsbrieven, medewerkers een goed boek over dienend-leiderschap geven, leuke workshops of bijeenkomsten organiseren waarbij (delen van) dienend-leiderschap wordt toegelicht en ervaren.
Regelmatig duidt erop dat je de informatievoorziening niet eenmalig of voor een bepaalde periode instelt, maar onderdeel maakt van je organisatiecultuur.
Stel mensen op de eerste plaats
Laat het basisprincipe van dienend-leiderschap (mensen op de eerste plaats) tot uitdrukking komen in het beleid en de cultuur. Vrij vertaald betekent dit in ieder geval dat je medewerkers continu mogelijkheden biedt om zichzelf te ontwikkelen en eigen verantwoordelijkheid te nemen. Dit kan variëren van technische trainingen tot socialevaardigheidstraining, van een training omgaan met agressie tot een cursus persoonlijk leiderschap of een workshop over nieuwe producten of methoden. Ook het samen afstemmen van doelen, het stimuleren van eigen inbreng en creativiteit, het geven van bevoegdheden en regelmogelijkheden vallen hieronder.
Zorg voor een structuur en cultuur die passen bij dienend-leiderschap
Zorg ervoor dat systemen en symbolen in de organisatie worden afgestemd op de beoogde cultuur. Denk hierbij bijvoorbeeld aan beloningssystemen, beoordelingssystemen, werving-en-selectieprocedures, promotie-, verzuim- en klachtenregelingen, opleidingstrajecten, regelmogelijkheden, maar ook aan de indeling en inrichting van de werkplekken, onderscheidingen, gebruiken en rituelen zoals groeten, aanvang/einde vergadering, feesten, het restaurant, inrichting keukentjes, toiletten en gezamenlijke ruimtes en parkeerplekken. Belonen is een cruciaal onderdeel; dat wordt bij het volgende punt nader toegelicht.
Pas de manier van belonen aan dienend-leiderschap aan
Zorg ervoor dat je gedrag toont en beloont dat je wilt zien en dat de ‘beloningen’ zo veel mogelijk recht doen aan de intrinsieke motivatie van medewerkers. Dit betekent bijvoorbeeld dat je ervoor zorgt dat mensen niet alleen op prestaties (extrinsiek), maar vooral ook op dienend-leiderschap, de belangrijkste waarden en prestatieindicatoren van je organisatie worden beoordeeld. Als je vaststelt hoe mensen presteren op deze facetten, is dit een uitstekend handvat voor hun ontwikkeling en dus voor het ontwikkelen van de organisatie. Meet en bespreek daarom (naast de jaarcijfers) de prestaties op de beoogde leiderschaps- en cultuuraspecten. Maak dit onderdeel van je systeem. Ik prefereer de term monitoringsysteem.
De nadruk ligt daarbij meer op ontwikkeling en op de lange termijn, dan op het snel resultaten halen. Bij dienend-leiderschap gaat het om coachen, niet om controleren en afrekenen. Een beoordelings- en beloningssysteem behoort dus niet te controleren, maar te informeren. Verder is mensen verantwoordelijk houden en hun verantwoordelijkheid geven een essentieel onderdeel van dienend-leiderschap.
Greenleaf zei: ‘De dienend-leider toont altijd empathie en accepteert altijd de ander, maar soms weigert hij de inzet of prestaties van die ander als goed genoeg te beschouwen.’ Over de verwachte prestaties en hoe mensen kunnen nagaan of ze op de goede weg zijn en het doel halen, maakt een dienend-leider altijd duidelijke afspraken. Feedback over prestaties, evalueren en waarderen (belonen) zijn belangrijk.
Zorg voor goede communicatie
Korte lijnen en dialoog zijn basisprincipes van dienend-leiders. Zij gaan rechtstreeks het gesprek aan met betrokkenen en luisteren aandachtig naar hun ideeën. Dienend-leiders zorgen voor openheid en duidelijkheid in de organisatie. Zij informeren bij medewerkers hoe het gaat en wat zij nodig hebben. Daarnaast is het belangrijk dat je altijd eerst persoonlijk je medewerkers van zaken op de hoogte brengt (hoe pijnlijk of vervelend iets ook kan zijn) voordat je de pers (een buitenstaander) informeert en je mensen het nieuws via een kennis, internet, tv of krant vernemen. Eerst een persbericht uit laten gaan en dan je medewerkers informeren, heeft niets met dienend-leiderschap te maken. Het zal je goede voornemen meteen om zeep helpen.
Verder moeten de missie, de visie, de waarden en hoe iedereen bijdraagt aan het verwezenlijken van de doelen duidelijk zijn. Regelmatig oprecht communiceren en vragen hoe medewerkers denken over de stand van zaken, mooie prestaties, leerervaringen, over wat de organisatie te wachten staat, hoe bepaalde projecten verlopen, et cetera, zorgt voor duidelijkheid en betrokkenheid.
Doe het samen en houd het leuk!
Zorg ervoor dat je het leuk houdt en doe het samen! Geef ruimte voor initiatieven, creativiteit, het (onverwacht) vieren van speciale momenten en organiseer gezellige activiteiten. Dienend-leiderschap gaat om het creëren van verbondenheid, het creëren van gemeenschapszin. Het is dus beslist iets wat je samen doet, waar je anderen bij betrekt en samen plezier in hebt. Volgens Greenleaf is ‘gemeenschapszin de kennis die we kwijt zijn in deze tijd’. Verbinding(en) maken is het devies. Daarnaast zei hij: ‘Als je het niet leuk maakt, is de kans groot dat men afhaakt.’
‘Als je snel wilt gaan, ga alleen. Als je ver wilt komen, ga samen.
Bron: Echte leiders dienen
Door: Inge Nuijten
