Identitaire vernauwing
Polarisatie gaat gepaard met identitaire vernauwing. We gaan ons volledig identificeren met slechts één deelaspect en alles wat wij niet zijn projecteren we op ‘de ander’. ‘Ik ben een hardwerkende en verantwoordelijke burger, terwijl die ander een profiteur is of zich wentelt in slachtofferschap.’ ‘Ik handel vanuit hooggestemde waarden, terwijl die ander slechts door zelfzuchtig eigenbelang of door lagere instincten zoals profileringsdrang of afgunst wordt gedreven.’ Dat maakt de wereld helder en biedt comfort. Maar klopt dit wel?
Wat zijn onze schaduwkanten?
Alles wat we bij de ander verafschuwen, dragen we ook in onszelf. Dit komt bij uitstek naar voor bij onze schaduwkanten. Dit zijn aspecten van onszelf die we niet graag zien, waar we ons voor schamen of bang voor zijn en die we voor onszelf weggeduwd hebben. We zien ze vooral bij anderen, waar ze ons dan ook in bijzondere mate triggeren. Als iets je bij een ander irriteert, kun je er bijna zeker op zijn dat het een schaduwkant is van jezelf.
Bijvoorbeeld, als je jezelf vooral op de achtergrond beweegt, het lastig vindt om ruimte in te nemen of in de schijnwerpers te staan, kun je je bovenmatig ergeren aan mensen die dit schaamteloos wel doen, en er ook nog om geprezen worden. Als plichtsbewustzijn en verantwoordelijkheidsgevoel je kernwaarden zijn, dan kan het onnadenkende gedrag van ‘losbollen’ je mateloos irriteren. Je bent dan in feite boos op jezelf, dat jij deze kanten voor jezelf niet toelaat of dit niet zonder schaamte of schroom kunt doen. Gemakshalve verleg je die boosheid naar buiten. Een rode lap op een stier.
Omarm je eigen ruimte-innemer of innerlijke hippie
Maar dat betekent ook dat als je die weggedrukte kanten meer zou toelaten – weliswaar in je eigen en gedoseerde vorm – je je veel minder druk zou maken op anderen die dat wel schaamteloos doen en waar je dus stiekem jaloers op bent. Omarm dus je eigen ruimte-innemer of innerlijke hippie, en haal er de oordelen van af. Kijk voorbij hun extreme verschijningsvormen – als ‘aandachtsgeile dramaqueen’ of ‘onverantwoorde flierefluiter’ – maar ga naar de onderliggende positieve kern en vind een uitingsvorm die jij bij jou past. Je hoeft geen schrik te hebben om in deze nieuwe pool door te schieten en zo je identiteit te verliezen, want je vertrouwde kant die je zo gecultiveerd hebt is sterk genoeg om je tijdig ter orde te roepen.
Alles wat je wegduwt is niet weg
De zomervakantie is bij uitstek een moment voor schaduwkanten om zich, meestal ongewenst, te manifesteren. Zo werd ik zelf vroeger telkens de derde of vierde dag van de vakantie ongelooflijk chagerijnig. De eerste dagen was alles nog zo fijn en plezierig, maar plots werd ik toxisch voor mijn omgeving en wond me op over alles en iedereen. Wat was er gaande? Het hele jaar door was ik dienstvaardig, vriendelijk, positief en legde ik mezelf hoge eisen op, waardoor ik weleens over mijn grenzen ging. Ik liet mezelf geen ruimte om te protesteren of ‘nee’ te zeggen. En op zo’n onbewaakt vakantiemoment, wanneer ik niets anders om handen heb, komt dan die chagerijn met volle kracht naar voor. Alles wat je wegduwt is niet weg, maar gaat steeds steeds extremere vormen aannemen om toch gehoord te worden. Als ik tijdens het jaar op een vriendelijke doch kordate manier mijn grenzen zou stellen, zou ik veel minder nood hebben aan een extreme tegenreactie in de vakantie. Het systeem corrigeert zich altijd, is het niet soepel dan wel met een big bang.
Kom ook naar de Masterclass van polarisatie tot verbinding. Met Ivo Brughmas. Meer informatie vind je hier >>>
Mild zijn voor jezelf
De zomer is echter ook een ideaal moment om mild te zijn voor onszelf. Vroeger werd ik meta-chagerijnig, boos op mezelf omdat ik chagerijnig was op een moment dat ik eindelijk alle tijd had om gezellig samen te zijn met mijn gezin. Maar dat maakte het alleen maar erger. Het is effectiever om al je tegenstrijdige kanten te erkennen en ze een passende plek te geven.
Vakantiereflectie
Een vakantiereflectie: welke weggdrukte kanten van jezelf zoeken een uitweg als jij niet in je dagelijkse tredmolen zit? Welke ruimte en positieve invulling kun je hen geven in je leven en werk? Het laat niet alleen toe om voor jezelf meer rust en balans te creëren, maar ook om milder te kijken naar anderen.
Ivo Brughmans is filosoof, politicoloog en managementconsultant. Hij is gepassioneerd door het verbinden van tegenpolen en schreef hierover De kunst van het paradoxale leven, Paradoxaal leiderschap, Paradoxaal coachen en (De)polarisatie.
Beluister de podcast met Ivo Brughmans over Depolarisatie
Door: Ivo Brughmans
