Waar de rest van het jaar in het teken staat van doen, oplossen en vooruitgaan, nodigt de zomer uit tot iets anders: vertragen, afstand nemen en opnieuw kijken. En precies dat is de essentie van een goede organisatieanalyse. In het boek Organisatiekracht staat deze analyse centraal als eerste stap van elke beoogde verandering in een organisatie. Niet als een snelle diagnose of checklist, maar als een zorgvuldig proces waarin je probeert te begrijpen wat er werkelijk speelt in je organisatie. De kernvraag is simpel: hoe werkt onze organisatie nu écht en wat werkt (niet)? Met antwoord op die vraag kun je na de zomer beter, efficiënter en gerichter werken aan je organisatie.
Deze vraag kun je alleen goed beantwoorden als je afstand neemt van de dagelijkse dynamiek. Want in de drukte van alledag zie je vooral symptomen: een team dat niet samenwerkt, processen die stroef lopen, doelen die niet worden gehaald. Een goede analyse kijkt daar doorheen en zoekt naar onderliggende patronen en oorzaken.
Kijken in samenhang: richten, inrichten en verrichten
Een van de belangrijkste inzichten uit het boek Organisatiekracht is dat je een organisatie alleen goed kunt begrijpen als je naar de samenhang kijkt tussen drie niveaus:
- Richten, oftewel de koers: visie, missie, strategie
- Inrichten, oftewel hoe het georganiseerd is: processen, structuur, besturing
- Verrichten, oftewel de uitvoering: gedrag, cultuur, leiderschap en prestaties
Problemen ontstaan zelden op één van deze niveaus. Wat zichtbaar is in het dagelijks werk (verrichten), vindt vaak zijn oorsprong in hoe de organisatie is ingericht of in onduidelijke keuzes in de richting. Juist daarom is het riskant om te snel te handelen. Je ziet een probleem in gedrag en start een leiderschapstraject. Terwijl de echte oorzaak misschien ligt in onduidelijke verantwoordelijkheden of een diffuus strategisch kompas. Een goede analyse vertraagt dat reflex. Die helpt je eerst begrijpen, zodat je gericht kan interveniëren.
De kracht van de zomer: uitzoomen om scherper te zien
De zomer biedt vaak iets wat in de rest van het jaar schaars is: ruimte en tijd. Minder overleggen, minder deadlines, minder ruis. Dat maakt de zomer hét moment om uit te zoomen. Gebruik die rust om jezelf, of met een klein groepje collega’s, een aantal scherpe vragen over je organisatie te stellen:
- Richten: koers en bedoeling
- Is voor jou en je collega’s helder waar jullie naartoe werken en waarom?
- Wanneer had je het afgelopen jaar het gevoel: “hier doen we het voor”? En wanneer juist niet?
- Over welke keuzes bleef je met je collega’s eindeloos praten zonder echt te besluiten?
- Inrichten: hoe het georganiseerd is
- Helpt onze inrichting ons om onze doelen te realiseren of belemmert die juist?
- Waar liep werk vast en moest iemand ‘erbovenop springen’ om het vlot te trekken?
- Waar zien we structureel fricties in samenwerking of besluitvorming ontstaan? Wanneer dachten we: “dit zou toch makkelijker moeten kunnen?”
- Verrichten: de dagelijkse praktijk
- Welk gedrag zie je zo vaak dat je het (bijna) normaal bent gaan vinden? Welk gedrag wordt bestempeld als typisch gedrag binnen jouw organisatie?
- Wanneer kreeg je energie van samenwerking en wanneer kostte het juist energie?
- Over de samenhang van de drie niveaus:
- Waar sluiten richten, inrichten en verrichten zichtbaar niet op elkaar aan?
- Welke problemen keren steeds terug ondanks eerdere oplossingen? Welke onderwerpen stonden dit jaar opvallend vaak opnieuw op de agenda?
Het doel is niet om direct antwoorden te hebben, maar om scherper te zien. Waar schuurt het? Waar klopt het juist verrassend goed? Wanneer je niet direct antwoorden weet op de vragen, begin dan bij concrete momenten, spoedoverleggen, terugkerende irritaties, energiegevers, en kijk of je daar een patroon in ziet. Daar liggen vaak de antwoorden op de grotere vragen die samenhangen met de niveaus richten, inrichten en verrichten.
Hoe maak je een gode analyse?
Een goede analyse maken is geen technische exercitie. Het vraagt dat je:
- durft te vertragen
- open kijkt naar wat er speelt
- en bereid bent je eigen aannames ter discussie te stellen
De zomer helpt daarbij. Niet omdat er minder werk is, maar omdat er meer ruimte is om anders te kijken. Gebruik die tijd niet om harder te werken aan je organisatie, maar om haar beter te begrijpen. Want wie scherper ziet, maakt uiteindelijk betere keuzes.
Zoek je meer verdieping op de drie niveaus, richten, inrichten en verrichten? Of ben je op zoek naar aanvullende vragen om een goede organisatieanalyse te maken en handvatten om daarna gericht aan de slag te gaan met de inrichting van je organisatie? Het boek Organisatiekracht biedt hiervoor praktische handvatten, verdiepende inzichten en concrete voorbeelden uit de praktijk.
Door: Lianne de Bie. Samen met Joost van der Kolk, Sjoerd Segijn, Chanté Zuidgeest en Wouter ten Have schreven zij Organisatiekracht. Ze werken bij TEN HAVE Change Management en als ervaren adviseurs helpen zij organisaties met verander- en inrichtingsvraagstukken.
