Bescherming gaat voor ontwikkeling
Veel managers zien zichzelf tijdens een veranderproces als de aanjager van een team dat op de rem staat. In de praktijk is het vaak andersom. Zoals je gisteren hebt gelezen, willen de meeste teams uit zichzelf vooruit, maar worden ze soms onbedoeld afgeremd door de reflexen van hun manager.
Om te begrijpen wanneer mensen vooruitkijken en wanneer ze zichzelf vooral beschermen, onderscheid ik in mijn boek De nieuwe veranderaar twee vereenvoudigde systemen in ons brein. Beide helpen ons overleven, maar doen dat op een tegenovergestelde manier. Het beschermingssysteem let bij verandering op dreiging en probeert risico’s te vermijden door te vechten, te vluchten of te bevriezen. Het ontwikkelingssysteem zoekt bij verandering juist naar mogelijkheden om te leren, samen te werken en nieuwe oplossingen te bedenken.
Hoe maak je gebruik van het ontwikkelingssysteem?
Tijdens een veranderproces wil je natuurlijk zo veel mogelijk gebruikmaken van dat ontwikkelingssysteem. En dat is minder ingewikkeld dan het misschien klinkt. Wanneer mensen zich voldoende ontspannen en veilig voelen, komen ze vaak uit zichzelf met plannen en ideeën. Je herkent dat waarschijnlijk ook bij jezelf. Wanneer je in het weekend vrij bent, blijf je niet zitten wachten op maandag. Je maakt plannen voor een vakantie, een cursus of een gezonder leven. Onder de douche of tijdens een wandeling krijg je spontaan een idee over hoe iets beter of slimmer kan.
Datzelfde gebeurt in je team. Wanneer jij tijdens het veranderproces voldoende duidelijkheid geeft, wordt de communicatie in je team opener. Zorg je voor zekerheid, dan werkt je team beter samen. En veiligheid zorgt ervoor dat er meer ideeën worden gedeeld. Zo heeft het ontwikkelingssysteem alle ruimte en kan collectieve intelligentie ontstaan.
Hoe rem je als manager onbedoeld de ontwikkeling?
Maar zodra de verandering voor jou spannend wordt, kunnen je eigen beschermingsreflexen opspelen. Daarmee rem je die ontwikkeling soms onbedoeld af. Jouw wachtreflex remt de communicatie, je controlereflex remt de samenwerking en je kritiekreflex remt de creativiteit. Daarmee blokkeer je onbedoeld precies de collectieve intelligentie die nodig is om de verandering te versnellen.
Het uitgangspunt is eenvoudig: in een veilige en ontspannen omgeving krijgt ontwikkeling meer ruimte en zien mensen eerder kansen. Zodra een situatie onveilig of bedreigend voelt, verschuift de aandacht naar risico’s. Dat is geen
onwil, maar een logisch beschermingsmechanisme. Bescherming gaat voor ontwikkeling.
Wat moet je doen om de ontwikkelkracht van je team te gebruiken?
Wie als nieuwe veranderaar gebruik wil maken van de ontwikkelkracht van een team, zorgt daarom voor duidelijkheid, zekerheid en veiligheid. Niet alleen door goede plannen of de juiste omstandigheden te organiseren, maar vooral door naar het eigen gedrag te kijken. Want juist wanneer de verandering spannend wordt, kan jouw gedrag het beschermingssysteem van je team activeren.
De nieuwe veranderaar probeert ontwikkeling daarom niet voortdurend aan te jagen. Die onderzoekt vooral wat de natuurlijke ontwikkeling van mensen op dit moment belemmert. Want mensen komen niet in beweging doordat jij harder duwt. Ze komen in beweging wanneer de voorwaarden kloppen.
In de komende dagen (het boek De nieuwe veranderaar is opgedeeld in 60 dagen) ontdek je hoe snel je eigen managementreflexen onbedoeld deze voorwaarden onder druk zetten. Wie wil dat mensen vooruitkijken, moet eerst zorgen dat ze niet hoeven te overleven.
Aan de slag als manager
- Onderzoek op welke momenten je team minder vragen stelt, minder ideeën deelt of minder initiatief neemt.
- Vraag jezelf af welke voorwaarde op dat moment ontbreekt: duidelijkheid, zekerheid of veiligheid.
- Let vooral op je eigen gedrag: ben je gaan wachten, controleren of bekritiseren?
- Vraag je team wat het nodig heeft om weer mee te kunnen denken en vooruit te kunnen kijken.
Door: Michel Verheijden




