De doelen van schemagerichte coaching sluiten vanzelfsprekend aan bij de algemene doelen die worden gesteld bij coachees die in schematherapie gaan en vloeien hier logisch uit voort. De belangrijkste algemene doelen om de regie over je innerlijke dynamiek en gedrag naar buiten toe te vergroten zijn:
- het wegsturen van de oudermodi;
- het erkennen, liefhebben en soms ook begrenzen van de kindmodi;
- het regie krijgen over beschermers (iemand moet deze bewust ‘aan’ of ‘uit’ kunnen zetten);
- het versterken van de functionele modi (de Gezonde volwassene en het Vrije kind) en hun samenwerking bevorderen.
De acht stappen van schemagerichte coaching
Om deze doelen te bereiken, hebben wij de schemagerichte coaching die wij hebben ontwikkeld opgedeeld in acht stappen. Deze acht stappen, die we in het boek Coachen vanuit de schematherapie verder uitwerken, zijn de volgende:
Stap 1: Intake
Zoals altijd begin je een coachingstraject met een intake. Specifiek voor schemagerichte coaching is dat je tijdens de intake ook nagaat waar iemands tekorten en tevelen in de basisbehoeften liggen. De intakefase eindigt met het formuleren van een concrete coachingsvraag.
Stap 2: Schema’s ontdekken en hun ontstaansgeschiedenis verkennen
Na de intake breng je met de coachee patronen die samenhangen met zijn coachingsvraag in kaart en koppelen jullie deze aan schema’s. Ook laat je de coachee op basis van de tekorten en tevelen in basisbehoeften hypotheses formuleren over de ontstaansgeschiedenis van de schema’s.
Stap 3: Het maken van het modusmodel
Vervolgens maak je samen met je coachee een modusmodel. Uiteindelijk werk je vooral met de modi, omdat deze direct te beïnvloeden zijn (in tegenstelling tot de schema’s). Wanneer iemand meer grip krijgt op zijn disfunctionele patronen, worden de schema’s vanzelf minder sterk.
Stap 4: Het herkennen van de modi
Nadat het modusmodel gemaakt is, is het belangrijk dat je coachee zijn eigen modi gaat herkennen. Allereerst kan dit door situaties te analyseren waarin iemand in zijn disfunctionele patronen terechtkomt, maar uiteindelijk is het doel dat iemand dit ook meer ‘on the spot’ leert doen. Wat hier ook bij hoort, is dat je coachee het onderscheid leert maken tussen wat van hem is en wat is toe te schrijven aan de context.
Stap 5: De voor- en nadelen van beschermers
Nadat je coachee in staat is om zijn disfunctionele patronen in het modusmodel te zetten, is het belangrijk dat hij meer zicht krijgt op de voor- en nadelen van zijn beschermers. Vaak zijn de beschermers de reden dat iemand coaching zoekt en heeft hij hier dus last van, maar het is ook belangrijk dat hij ziet hoe hij deze voor zich kan laten werken.
Stap 6: Voorbereiden op verandering
Nu je coachee inzicht heeft in zijn patronen en deze kan verkennen, is er ruimte om na te denken over hoe hij het anders wil. Bij stap 6 gaat je coachee nadenken over alternatief gedrag en fantaseren over hoe hij zou willen handelen en bereidt hij zich als het ware voor op verandering.
Stap 7: Experimenteren met nieuw gedrag
Nu je coachee een beeld heeft van hoe hij zou willen handelen, is het tijd om dit in de praktijk te brengen en te gaan experimenteren met nieuw gedrag. Zo krijgt hij de kans om verschillende dingen uit te proberen en uiteindelijk te voelen wat het beste bij hem past.
Stap 8: De onderhoudsbeurt
Gedragsverandering is taai en vergt tijd. Vandaar dat wij adviseren om na afronding van het traject een of meerdere boostersessies in te plannen om na te gaan of het lukt om gedrag duurzaam te veranderen. Bovendien is het een stok achter de deur voor je coachee om met verandering bezig te blijven.
De acht stappen in de praktijk: een voorbeeld
Timo, een 49-jarige man, is bezig met het verkennen van de volgende stap in zijn loopbaan. Hij heeft de feedback gekregen dat hij zichzelf regelmatig overschreeuwt, wat leidt tot conflictsituaties. Zijn leidinggevende heeft hem dringend geadviseerd om met een coach te praten om dit patroon te doorbreken, wat ook een voorwaarde is voor zijn verdere groei binnen het bedrijf. Timo staat positief tegenover dit idee en kijkt ernaar uit om met een coach aan de slag te gaan.
Tijdens de intake wordt, na het verkennen van zijn coachingsvraag, stilgestaan bij de oorsprong van zijn gedragspatroon. Timo wordt uitgenodigd om te vertellen over zijn gezin van herkomst en in hoeverre zijn basisbehoeften zijn vervuld. Als enig kind is hij opgegroeid met een dominante vader die hem vaak het gevoel gaf waardeloos te zijn. Hij hoorde voortdurend dat hij geen echte man was als hij kwetsbaarheid toonde of fouten maakte. Zijn moeder is op jonge leeftijd overleden, waardoor Timo grotendeels alleen met zijn vader is opgegroeid. Wanneer Timo samen met de coach onderzoekt in hoeverre hij te veel of te weinig van bepaalde basisbehoeften heeft ontvangen, blijkt al snel dat met name de basisbehoeften ‘veiligheid en verbondenheid’ en ‘autonomie en competentie’ onder druk hebben gestaan.
De ontwikkelde schema’s
De ervaringen die Timo thuis met zijn vader heeft gehad, hebben geleid tot de ontwikkeling van de schema’s Mislukking (‘Ik doe het weer niet goed’) en Minderwaardigheid (‘Ik ben niet goed’). Dit zijn schema’s die in een werksituatie erg belastend kunnen zijn, omdat er vaak van je wordt verwacht dat je presteert. Iemand met deze schema’s ervaart doorgaans veel onzekerheid.
Timo en zijn coach bespreken een voorval op het werk waarin zijn schema Mislukking werd getriggerd. Timo heeft een strategisch plan geschreven en is hier niet tevreden over. Hij heeft het idee dat het plan dat hij heeft opgesteld niet goed genoeg is en dat hij onbekwaam is, terwijl hij van collega’s al meerdere complimenten heeft gehad over hoe
goed het plan in elkaar zit. Timo zit duidelijk in een Kwetsbaarkindmodus doordat zijn schema Mislukking getriggerd is: hij voelt zich klein, mislukt en onbekwaam, terwijl dit niet passend is bij de situatie. Zijn collega’s hebben immers al aangegeven dat het plan van goede kwaliteit is.
Als iemand in een Kwetsbaarkindmodus zit, weet je dat er altijd een Oudermodus actief is als ‘aanjager’. In het geval van Timo is dit een Straffende-oudermodus, die hem vertelt dat hij een totale mislukking is en nergens goed voor is. Omdat hij in de werksituatie zijn kwetsbaarheid niet wil tonen, komt hij (onbewust) in een beschermer terecht wanneer iemand bijvoorbeeld een vraag stelt ter verduidelijking.
De boze beschermer
Timo gaat dan onmiddellijk in de tegenaanval (‘Je hebt het zelf niet goed gedaan!’ of ‘Wat een domme vraag!’), terwijl er in feite geen sprake was van kritiek. In Timo’s geval manifesteert zich dan een Boze beschermer.
In coaching wil Timo graag leren om dit patroon te doorbreken. Hij wil op een Gezond volwassen manier leren omgaan met feedback en kritiek in plaats van boos te worden of uit te halen naar de ander.






