In een wereld die gedomineerd wordt door data, kwartaalcijfers en procesoptimalisatie, lijken we de belangrijkste factor van succes soms te vergeten: de mens achter de manager. Volgens leiderschapstrainer en auteur Jeroen Offermans ligt de sleutel tot effectief leiderschap niet in een nieuwe managementmethode, maar in het verkennen van de eigen binnenwereld. In de Boom Management Podcast spreekt hij met Eduard van Brakel over zijn boek Het pad van de leider, waarin hij betoogt dat authentiek leiderschap ontstaat op het niveau van identiteit.
Offermans spreekt uit ervaring. Na dertig jaar ondernemerschap, waarin hij op het hoogtepunt actief was in maar liefst negen bedrijven tegelijk, besloot hij het roer om te gooien. Hij merkte dat hij vooral opereerde vanuit harde kracht en taakgerichtheid, maar dat de verbinding met zichzelf en anderen ontbrak. ‘De boog kan niet altijd gespannen staan’, stelt hij nu. Zijn transformatie van een puur resultaatgerichte ondernemer naar een coach die de menselijke maat centraal stelt, vormt het fundament van zijn visie: wie de buitenwereld wil veroveren, zal eerst zijn eigen binnenwereld moeten verkennen.
De ijsberg van leiderschap
Centraal in het betoog van Offermans staan de ‘logische niveaus’ van Gregory Bateson en Robert Dilts. Hij vergelijkt leiderschapsontwikkeling met een piramide of een ijsberg waarbij de onderste lagen (omgeving en gedrag) boven water zichtbaar zijn, maar de werkelijke sturing plaatsvindt in de diepere lagen: waarden, overtuigingen en identiteit.
Veel leiders proberen hun effectiviteit te vergroten door een vaardigheidstraining te volgen, zoals een cursus communicatie. Hoewel nuttig, is dit volgens Offermans symptoombestrijding. ‘Een verandering op een hoger niveau, zoals identiteit, geeft ook verandering op de lagere niveaus, maar andersom hoeft dat niet zo te zijn,’ legt hij uit. Als een leider begrijpt welke oude patronen en levensscripts zijn gedrag aansturen, ontstaat er ruimte voor een herbesluit’ Dit stelt een manager volgens hem in staat om niet langer op de automatische piloot te reageren, maar om vanuit autonomie en authenticiteit te handelen.
De schaduw van de ratio
Een ander opvallend punt wat Offermans benoemt is de balans tussen ratio en gevoel op de werkvloer. Hij merkt op dat we de afgelopen 150 jaar de ratio op een voetstuk hebben geplaatst. ‘We belonen logica en data, terwijl intuïtie en gevoel vaak naar de onderstroom worden gedrukt. Dit is niet zonder risico. Gevoelens die worden weggedrukt, komen vaak op ongelegen momenten als een strandbal onder water met kracht naar boven.’’
Echt leiderschap vraagt om het serieus nemen van het niet-pluisgevoel. Bijvoorbeeld een stagiair die op basis van intuïtie een extra foto laat maken, ook al zijn de medische apparaten (de data) positief. ‘Door gevoel weer naast ratio te plaatsen, ontstaat er meer flow en minder gedoe in organisaties’, vindt Offermans.
4 tips voor leiders op pad
Uit de Boom management Podcast met Jeroen Offermans volgen hier vier concrete tips om je persoonlijk leiderschap naar een hoger niveau te tillen:
1. Ken je levensscript en durf te herbesluiten
Iedere leider draagt patronen mee uit zijn jeugd, vaak gevormd als aanpassingsmechanisme om te overleven of erkenning te krijgen. In stressvolle situaties schieten we vaak terug in deze oude ‘elastiekjes’. Onderzoek welke overtuigingen je beperken (bijv. ‘ik moet het alleen doen’ of ‘ik moet iedereen pleasen’). Besef dat je als volwassene niet meer afhankelijk bent van die oude strategieën en neem een herbesluit dat past bij je huidige rol.
2. Maak de Cirkel van Contact rond
Effectieve samenwerking valt of staat bij verbinding. Gebruik de contactcirkel om te zien waar het proces stokt. Durf echte intimiteit aan te gaan door de ander psychologisch te raken en te begrijpen wat hen beweegt, in plaats van psychologische spelletjes te spelen of te manipuleren. Vergeet ook de fase van afscheid en rouw niet bij organisatieveranderingen: pas als er ruimte is voor de emoties van verlies, ontstaat er weer energie voor nieuwe zingeving en contact.
3. Hanteer het zwaard met kwetsbaarheid
Macht is een onvermijdelijk onderdeel van leiderschap, maar het hoeft niet negatief te zijn. Offermans adviseert om het zwaard te hanteren: durf moeilijke beslissingen te nemen in het belang van de taak of het team. Doe dit echter op een kwetsbare manier waarbij je ook als leider laat zien dat het besluit je raakt. Een leider die zichzelf laat raken, neemt besluiten die menselijker zijn, en die daarmee acceptabeler zijn voor degenen die door het besluit geraakt worden.
4. Omarm de seizoenen van het werk
Stop met het idee dat de boog altijd gespannen moet staan. Kijk naar de natuur en werk in golven. Er is een tijd voor ontwikkeling en groei, zoals in het voorjaar en de zomer. Maar er is ook een noodzakelijke tijd voor reflectie en het laten versterven van zaken die niet meer werken, zoals in de herfst en de winter. Door periodes van rust en hergroepering in te bouwen, blijft het team vitaal en klaar voor de volgende groeifase.
Beluister de podcast met Jeroen Offermans:
Door: Redactie Boom Management
