Van alle hulpbronnen die we als vanzelfsprekend beschouwen, is water misschien wel het meest fundamenteel, en de meest onderschatte. Zonder water is er geen voedsel, geen energie, geen industrie, geen leven. Toch dringt de urgentie van de mondiale watercrisis nauwelijks door tot het publieke bewustzijn, zeker niet in een land als Nederland waar schoon drinkwater simpelweg uit de kraan stroomt.
De cijfers vertellen een ander verhaal. Eén op de vier mensen wereldwijd – dat is 2,1 miljard mensen – heeft anno 2025 geen toegang tot veilig beheerd drinkwater, waaronder 106 miljoen mensen die direct uit onbehandelde oppervlaktebronnen drinken.189 De beschikbaarheid van hernieuwbaar zoetwater per persoon is in het afgelopen decennium met 7 procent gedaald, terwijl de vraag blijft stijgen.
De wereld verliest 324 miljard kubieke meter water
De Wereldbank rapporteerde in november 2025 dat de wereld gemiddeld 324 miljard kubieke meter zoetwater per jaar verliest, als gevolg van aanhoudende droogte en onhoudbaar land- en waterbeheer. Dat is genoeg om heel Nederland onder een laag van acht meter te zetten, hoger dan de meeste eengezinswoningen. Of om 280 miljoen mensen aan drinkwater te helpen.
Tegen 2030 zal de mondiale vraag naar water het duurzame aanbod met 40 procent overstijgen. Veertig procent. Over vijf jaar. Niet in een ver land, maar op een planeet waar alles met alles samenhangt. Inclusief het water dat door jouw kraan stroomt. Dit zijn geen abstracte cijfers. Achter elk getal schuilt menselijk leed.
Menselijk leed
Neem Pakistan, waar de beschikbaarheid van zoetwater per persoon is gedaald van ruim 5.000 kubieke meter in 1951 naar minder dan 1.000 in 2025, onder de internationale drempel van waterschaarste. Onder die drempel begint structureel watertekort. Te weinig om eigen voedsel te verbouwen, te weinig om industrie en gezondheidszorg op peil te houden.
Pakistan kent het andere uiterste net zo goed. In 2022 zetten ongekende moessonregens 10 tot 12 procent van het land onder water. 33 miljoen mensen werden getroffen, ruim 1.700 mensen verloren het leven, 8 miljoen mensen hun huis.194 Hetzelfde land, hetzelfde decennium: te weinig water voor de boeren, te veel voor de gezinnen. Dat is hoe klimaatverandering eruitziet.
Nederland is extreem kwetsbaar
En Nederland? Wij denken bij water eerder aan te veel dan te weinig. Ruim een kwart van ons land ligt onder zeeniveau en bijna 60 procent is overstromingsgevoelig, maar wordt beschermd door een ingenieus stelsel van dijken, gemalen en waterwerken dat wereldwijd bewondering oogst. Diezelfde ligging maakt ons echter ook extreem kwetsbaar.
Bij een zeespiegelstijging van een meter – geen extreme voorspelling voor het einde van deze eeuw – ontstaan voor grote delen van laag-Nederland ernstige overstromingsrisico’s als de bescherming faalt. Terwijl we bang zijn voor overstromingen, kampen we steeds vaker met droogte. Water is ook voor Nederland geen vanzelfsprekendheid meer.
Het nieuwe begrip: day zero
Steeds vaker duikt in beleidsdocumenten een nieuw begrip op: Day Zero, de dag waarop een stad door haar watervoorraden heen is. Kaapstad kwam in 2018 angstvallig dichtbij. São Paulo, Chennai, Jakarta en Bangalore hebben vergelijkbare episodes gekend. In november 2025 waarschuwde de Iraanse president publiekelijk dat Teheran geëvacueerd zou moeten worden als het niet snel zou gaan regenen; de vijf stuwmeren die de hoofdstad voeden, waren gedaald tot circa 11 procent van hun capaciteit, en het land was zijn zesde opeenvolgende droogtejaar ingegaan.196 Het is een fenomeen dat volgens klimaatprojecties in de komende decennia vaker zal optreden in het Middellandse Zeegebied, zuidelijk Afrika en delen van Noord-Amerika.
Water is dan ook de grote verbinder. Het verbindt klimaatverandering (zie hoofdstuk 2 van het boek Kantelpunt) met voedselzekerheid, migratie, energie en gezondheid. Wanneer gletsjers smelten, verdwijnt de watervoorraad van hele continenten. In de Hindu Kush Himalaya dreigt tegen het jaar 2100 bij twee graden opwarming tot de helft van het ijs te verdwijnen; eerst worden 240 miljoen mensen in de directe omgeving getroffen, vervolgens 1,65 miljard mensen stroomafwaarts in India, China en Pakistan.
Water als wapen
Water is,ook een wapen. De dammen die Turkije in de Eufraat en Tigris heeft laten aanleggen kunnen, in combinatie met klimaatverandering, Irak tegen 2040 droogleggen. Op de Blauwe Nijl bedreigt Ethiopië de waterzekerheid van Egypte, op de Brahmaputra doet China hetzelfde met India. Wie bovenstrooms zit, dicteert de voorwaarden. Wie de kraan controleert, controleert de relatie.
Zelfs Nederland, waterland bij uitstek, is niet immuun. De droge zomers van 2018, 2019 en 2022 lieten zien dat ook in een deltaland waterschaarste een reëel risico is. Grondwaterstanden daalden, de Rijn voerde zo weinig water dat binnenschepen niet volbeladen konden varen, en boeren werden beperkt in hun watergebruik. De Deltacommissaris waarschuwde dat Nederland zich moet voorbereiden op een structureel andere waterbalans.201 Het land dat de wereld leerde hoe je water buiten houdt, moet nu leren hoe je water bínnen houdt.
Oplossingen voor het watertekort
Toch: er zijn oplossingen. Israël hergebruikt meer dan 85 procent van zijn afvalwater voor irrigatie, het hoogste percentage ter wereld, en heeft daarmee bewezen dat een woestijnland zichzelf kan voeden. Singapore produceert een derde van zijn drinkwater uit gerecycled afvalwater. Kaapstad, de stad die in 2018 bijna zonder water kwam te zitten, heeft sindsdien het waterverbruik per inwoner gehalveerd. De technologie en de kennis zijn er. De vraag is niet of we het kunnen. De vraag is of we het willen, voordat we moeten.
Bron: Kantelpunt
Door: Mario van Rijn, René van der Burgt
