Vrijmoedig veranderen gaat over ontdekken, overwegen en ondervinden. Het betekent allereerst: vrijmoedigheid verkiezen om dan vrij te kunnen spreken en moedig te handelen. Je bewust zijn van het risico dat je daarmee neemt én bereid zijn dat risico daadwerkelijk te dragen. Vrijmoedig veranderen houdt in dat je expliciteert wat er zich in je hoofd afspeelt, heldere afwegingen en (her)overwegingen maakt en bescheiden interventies inzet die duidelijkheid vooraf bieden en spijt achteraf voorkomen.
Vrijmoedig zijn is niet alleen wat veranderen vrijmoedig maakt, het is wat je doet, hoe je handelt en dat je ervoor kiest om vrijmoedig te kijken, luisteren, vragen, denken, spreken en dus te handelen. Dat betekent onbevangen kijken en luisteren, onbeschroomd vragen en denken en openhartig spreken. Vrijmoedig veranderen gaat niet over veranderaanpakken, strategieën en interventies.
Vrijmoedig veranderen gaat over hoe je jezelf inzet, hoe je zelf handelt in de context, met het vraagstuk, de vraag en het proces dat voor jou veranderen is. Het gaat dus ook niet om wat veranderen is, maar wat veranderen in een specifieke situatie met een specifiek vraagstuk vraagt.
Vrijmoedig, vrij spreken en moedig handelen
Vrijmoedig spreken komt van het Griekse parrèsia. Vrijmoedig wordt in dit boek gedefinieerd als ‘onbevangen, onbeschroomd en openhartig zeggen wat je denkt, zo volledig en nauwkeurig mogelijk met de meest openhartige woorden en uitingsvormen, met als doel dat de ander begrijpt wat je denkt – waarbij je je bewust bent van het risico dat dit met zich meebrengt, en dit risico aankan en aandurft, en daarnaar handelt’. Dit gaat over die vorm van spreken die in dit boek ‘vrij spreken’ genoemd wordt. Daarop volgt – of preciezer gezegd: kan volgen – moedig handelen. Niet omdat spreken geen handelen is, maar iets zeggen is nog iets anders dan er in een veranderproces consequent naar handelen. Moedig handelen slaat terug op het je bewust zijn van het risico dat dat met zich meebrengt en dat aan kunnen willen gaan.
Vrijmoedig veranderen is een beweging
Vrijmoedig veranderen is geen traditioneel verandermodel. Het heeft geen begin, midden en eind. Verandermodellen onderscheiden vaak fasen, zoals afbakening en diagnose, de kern van het vraagstuk, veranderstrategie en planning, interventies en verankering of kijken, denken en doen. Vrijmoedig veranderen is geen klassieke verandercyclus, maar beschrijft een wijze van handelen bij veranderen die ik een beweging noem.
In de beweging van vrijmoedig veranderen zitten de elementen ontdekken, overwegen en ondervinden. Deze komen deels overeen met verandermodellen, maar vrijmoedig veranderen start op een andere plek, namelijk bij de veranderaar zelf, bij het verkiezen van het streven naar vrijmoedigheid. Om vervolgens heel precies te kijken naar het vraagstuk in de context, te komen tot een afbakening (waar het wel en niet over gaat) en een eerste idee te krijgen wat er aan de hand is.
Overwegen
Na ontdekken volgt overwegen: hier worden de veranderstrategieën afgewogen waarbij op basis van de eerste ontdekkingen het beste effect en impact valt te verwachten. Dit gaat ook over je uitspreken; in het bijzonder het vrij spreken met openhartige woorden. Bij ondervinden staat bescheiden en moedig handelen centraal: het uitvoeren van de strategieën en ontworpen interventies op een manier die recht doet aan het vraagstuk, de context en de vraag aan de veranderaar.
Vrijmoedig veranderen begint bij vrijmoedigheid verkiezen, gevolgd door ontdekken, dat niet zonder vrij spreken kan. Overwegen vraagt moedig handelen, waarna ondervinden volgt – en het wederom de vraag is: verkies je vrijmoedigheid?
Vrijmoedig veranderen begint bij vrijmoedigheid verkiezen
Vrijmoedigheid is situatieafhankelijk, het is een keuze, elke keer weer. Het is niet iets wat je een keer besluit te zijn en waar je daarna nooit meer bij stil hoeft te staan. Elke nieuwe situatie is een mogelijkheid om vrijmoedig te handelen of dit niet te doen.
Als je vrijmoedigheid niet verkiest, dan kies je in dat specifieke geval voor iets anders, bijvoorbeeld om ergens niks van te zeggen, niet in te grijpen, je gedachten voor je te houden. Maar een volgende keer kan dit anders zijn. Vrijmoedigheid kan dus in elke handeling zitten, of niet, en is daarmee elke keer weer een keuze. Vrijmoedig veranderen begint daarom bij het kiezen om vrijmoedig te handelen.
Bron: Vrijmoedig veranderen
Door: Marloes van der Werf
