Het idee voor Tuurlijk heb je een ego kwam niet eens van mij. Het kwam van mijn uitgever Elke Vergoossen van Boom. Jaren eerder had ik Authentiek leiderschap geschreven. Daar zijn zo’n 50.000 exemplaren van verkocht. Dat boek voelt nog steeds als werk dat ik móést schrijven voordat ik dit aardse verlaat. Het ging over missie, bestaansrecht en purpose. Over waarom je doet wat je doet.
In de jaren daarna heb ik samen met collega’s een organisatie opgebouwd. Inmiddels werken we met z’n twintigen in Nederland en steeds vaker daarbuiten. We begeleiden leiders en teams om beter en leuker samen te werken. En in al die trajecten viel één ding steeds opnieuw op: de echte doorbraken ontstonden wanneer we het gesprek over ego’s voerden.
Gedoe in teams
Jaren geleden merkte ik al dat veel gedoe in teams niet ontstaat door ingewikkelde inhoud. Ruzies lijken vaak over feiten te gaan, maar onder de oppervlakte speelt iets anders. Die onderstroom is moeilijk te benoemen, maar iedereen voelt hem. In de bovenstroom worden keurige discussies gevoerd, terwijl daaronder een ander gevecht plaatsvindt. Ik wilde die onderstroom handen en voeten geven, zodat het een bovenstroom dialoog kon worden.
Ik had allerlei testen en methodieken gebruikt rond drijfveren, kleuren en voorkeuren. Ze hielpen, maar ze raakten niet de kern van de problemen die ik zag in managementteams, directies en besturen. Er moest een nieuwe taal komen. Mijn intuïtie zei: dit heeft met ego te maken. Ego dat gekrenkt raakt. Ego dat te groot wordt. Ego dat zich terugtrekt. Maar zodra ik me erin verdiepte, stuitte ik op een probleem. Ego had een bijna uitsluitend negatieve lading.
Ik ben het daarom systematisch gaan onderzoeken. Op een gegeven moment zat ik met 38 typologieën waar niemand nog wijs uit werd. Het was te complex. Uiteindelijk heb ik ze teruggebracht tot een overzichtelijke beweging van acht ego’s. Niet als labels om mensen vast te zetten, maar als taal om gedrag begrijpelijk te maken. Binnen het bredere kader van authentiek leiderschap werd ineens zichtbaar hoe ego je kan helpen en je ook vreselijk in de weg kan zitten. Van Trots tot Opschepper, Van Zelfstandig tot Solist, van Verdediger tot Slachtoffer, Rustige tot Wegduiker, van Aardige tot Slijmbal, van Relativerende tot Afgunstige, van Adviseur tot Paternalist en van Krachtige tot Sloper. De taal bestaat en werkt.
Ego Scan
Wat bleek: wanneer we met teams in kaart brengen in welke ego’s mensen het meest zitten, waar ze in doorschieten en welke allergieën ze hebben, versnelt de ontwikkeling enorm. We hebben daarvoor de Ego Scan ontwikkeld. In mijn boek heb ik de laatste vijf jaar data Ego Scans meegenomen van ruim 4200 leiders. Dat leverde niet alleen praktische doorbraken op, maar ook waardevolle data over hoe leiders in Nederland functioneren.
Opvallend is dat er ondertussen veel boeken over ego zijn verschenen met vooral een negatieve insteek. Ego als probleem, als bron van ellende. Elke wist dat wij er anders naar kijken. Ego is geen fout in het systeem. Het is een prachtig mechanisme. Je hebt er niet één, maar meerdere. Het zijn delen van je persoonlijkheid die je helpen om je staande te houden, relaties te bouwen, impact te maken, plezier te hebben.
Tegelijk kunnen diezelfde ego’s doorschieten. Aardig zijn is mooi, maar slijmen werkt averechts. Rust geven is waardevol, maar wegduiken irriteert. Krachtig optreden is nodig, totdat het relaties sloopt. Vanuit die spanning tussen kracht en doorschieten zijn talloze verhalen ontstaan over succes en mislukking.
Egovrij?
Ben ik trouwens zelf dan zo egovrij? Absoluut niet. Ik herken alle acht ego’s en op mijn 61e schiet ik er nog regelmatig in door. Soms zijn ze sneller dan ik. Soms richt ik er nog steeds schade mee aan. Het verschil met vroeger is dat ik ze eerder zie aankomen en ze vaker kan bijsturen. Maar perfect lukt dat niet.
Ik weet ook waar mijn allergieën liggen. Ik kan bijvoorbeeld slecht tegen slachtofferschap. Mensen die alles buiten zichzelf leggen, roepen bij mij irritatie op. Voor ik het weet reageert mijn eigen ego (de Sloper) te strak. Dat inzicht helpt, maar het blijft werk in uitvoering.
Nieuwsgierigheid
Met dit boek en deze reflecties wil ik vooral jouw nieuwsgierigheid wekken. Nieuwsgierigheid naar je eigen ego. Naar de plekken waar het je helpt en waar het doorschiet. Want jouw doorschieten roept direct reacties op bij anderen, en andersom. Ook je allergieën zijn waardevolle signalen. Ze vertellen veel over wat jou raakt en waar je gevoelig bent.
Als je met een beetje compassie en humor naar je eigen ego leert kijken, wordt samenwerken lichter en leuke. Je gaat de ego’s van anderen makkelijker verdragen en begrijpen. Relaties verdiepen zich wanneer je ziet dat achter lastig gedrag vaak een authentiek mens schuilt die probeert zich staande te houden.
Dat is uiteindelijk de bedoeling van dit werk. Niet om ego uit te bannen, maar om het te leren kennen. Zodat het een bondgenoot wordt in plaats van een blinde kracht. In volgende stukken zal ik dieper ingaan op de verschillende ego’s en wat we uit het onderzoek onder leiders hebben geleerd. Voor nu hoop ik vooral dat het je uitnodigt om met een milde blik naar jezelf te kijken en met nieuwsgierigheid naar de ander.
Bron: Tuurlijk heb je een ego
Door: Bas Blekkingh
