Onze leefstijl is niet neutraal en raakt ook andere mensen. Dichtbij en ver weg. Naast de andere vier drijfveren is rechtvaardigheid minstens zo belangrijk. Want wie betaalt de prijs voor onze overvloed? Wie krijgt toegang tot gezond voedsel, wie lijdt honger door klimaatverandering, wie werkt onder slechte omstandigheden in de voedselindustrie? En welke rol spelen organisaties daarin?
Een eerlijke koers varen richting planeetvriendelijk betekent: verantwoordelijkheid nemen voor de sociale, ecologische en economische gevolgen van onze leefstijl. En het goede nieuws: wat goed is voor mens en rechtvaardigheid, blijkt vaak ook goed voor de planeet.
Hier wringt het: vijf scheefgroeiers uiteengezet
Ongelijkheid in impact
De landen die het minste bijdragen aan klimaatverandering worden het hardst getroffen door de gevolgen ervan. Droogte, overstromingen en mislukte oogsten creëren voedselonzekerheid voor miljoenen mensen. Volgens WWF leeft 80 procent van de mensen met honger in gebieden die het sterkst te lijden hebben onder de klimaatcrisis, die grotendeels wordt veroorzaakt door overconsumptie in rijkere landen.
Landgebruik en voedselverspilling
Een groot deel van de landbouwgrond wereldwijd wordt gebruikt voor veevoer of vleesproductie, terwijl een miljard mensen ondervoed zijn. Voor 1 kilo vlees is tot 15 kilo plantaardig voer nodig. Die 15 kilo planten kunnen ook door mensen gegeten worden. Dat leidt tot een onrechtvaardige verdeling van middelen die vaak ten koste gaat van voedselzekerheid in lage-inkomenslanden.
Arbeidsomstandigheden in de keten
Slachthuismedewerkers en migranten in de voedselindustrie werken veelal onder zware, onveilige omstandigheden, met lage lonen en beperkte rechten. Dergelijke banen zijn fysiek belastend, mentaal zwaar en sociaal ondergewaardeerd.
Boeren zonder perspectief
Boeren zitten klem tussen veranderende regelgeving, lage marges en hoge investeringen. Een groot aantal van hen wil verduurzamen, maar mist ondersteuning, waardering of toekomstperspectief. Een plantaardiger systeem biedt volop kansen als boeren daar ook een eerlijke positie in krijgen.
Toegang tot gezond voedsel
In veel regio’s, ook in Nederland, is gezond en duurzaam voedsel niet voor iedereen even toegankelijk. Mensen met een lager inkomen hebben vaak minder toegang tot verse en plantaardige producten. Ongezonde, bewerkte voedingsmiddelen zijn daarentegen goedkoper en gemakkelijker verkrijgbaar. Dit leidt tot gezondheidsverschillen en versterkt bestaande ongelijkheden.
De voorbeelden van vandaag
Hoewel de ongelijkheid groot is, beginnen voorzichtig de contouren van een rechtvaardiger systeem zichtbaar te worden. Ngo’s, boerenorganisaties, overheden en bedrijven werken samen aan verduurzaming die ook rechtvaardiger is. Drie positieve ontwikkelingen:
Klimaatrechtvaardigheid als beleidspijler
Steeds meer ngo’s en internationale organisaties pleiten voor een eerlijke verdeling van klimaatschade en voedselzekerheid. WWF zet in op klimaatrechtvaardigheid door zowel mensenrechten als biodiversiteit te beschermen in hun projecten. Ook de Verenigde Naties benadrukken het belang van voedselzekerheid binnen de planetaire grenzen. Deze erkenning legt de basis voor structurele verandering.
Een eerlijk boerenperspectief
Initiatieven zoals ProVeg’s programma ‘Future Fit Farming’ voor een rechtvaardige transitie laten zien dat boeren mee willen werken mits ze daar goed voor worden beloond. Denk aan steun voor boeren die overschakelen op plantaardige teelten, eerlijke prijzen voor duurzamer werk en meer zeggenschap in beleid.
Stichting Plenty Food Nederland richt zich op het bevorderen van plantaardige voedselprojecten in ontwikkelingslanden. Hun aanpak is gebaseerd op het inzicht dat plantaardige voedselproductie vijf tot tien keer efficiënter is dan dierlijke productie. Door te investeren in lokale projecten, zoals schooltuinen in Tanzania en fruitboomgaarden in Kenia, streven ze naar duurzame voedselzekerheid zonder afhankelijkheid van dierlijke landbouw. Deze benadering draagt bij aan het verminderen van honger en het bevorderen van ecologische duurzaamheid.
Werken aan sociale duurzaamheid
Een groeiend aantal organisaties neemt arbeidsomstandigheden in de keten serieuzer. Van keurmerken voor eerlijke handel tot bedrijven die transparantie bieden over hun productieketen en de rechten van werknemers verbeteren. Ook vakbonden en ngo’s zetten zich in voor meer erkenning en bescherming van mensen achter het product.
Rechtvaardigheid is een randvoorwaarde voor een houdbare toekomst. Juist organisaties hebben de mogelijkheid én de verantwoordelijkheid om hierin verschil te maken. Door ketens anders in te richten, inkoopbeleid te herzien, samenwerking te zoeken en te kiezen voor een eerlijker verdeling van lusten en lasten. Want pas als iedereen meedoet en meeprofiteert, werkt het systeem echt.
- Dit artikel komt uit het boek Planeetaardige zaken van Daniëlle de Jonge dat op de Longlist staat voor Managementboek van het Jaar 2026
Bron: Planeetaardige Zaken
Door: Daniëlle de Jonge
