Niet alle draken loop je tegemoet. Integendeel, er zijn meerdere draken die je van achteren besluipen en aanvallen. Ze komen uit het verleden en proberen zich te mengen in het heden en de toekomst. Van leiders in een organisatie wordt verwacht dat ze empathisch zijn. Ze moeten luisteren naar hun medewerkers en begrip tonen. Maar leiders zijn net als medewerkers ook gewone mensen die van alles hebben meegemaakt in hun leven. Vanaf de geboorte tot aan waar ze nu staan in hun leven, zowel professioneel als privé, hebben ze mooie en lelijke dingen meegemaakt. De vraag is of ze hun ervaringen hebben verwerkt of niet. Met verwerken bedoel ik hier dat gebeurtenissen uit het verleden niet langer negatief doorwerken in het heden en de toekomst. De pijnlijke herinnering is er soms nog, maar deze werkt niet door in iemands denken, voelen of doen.
Er zijn mensen – en dus ook leiders – die hun emoties hebben verwerkt. Anderen hebben hun pijnlijke gebeurtenissen niet verwerkt en bij hen werken de bijbehorende negatieve emoties nog door in hun denken, gevoelsleven en gedrag. Hun standpunt en zichtlijn worden in sterke mate bepaald door negatieve gebeurtenissen uit het verleden. Hoe wij in het leven staan, kan op onderdelen sterk bepaald worden door gebeurtenissen uit het verleden. Dit kan zowel een positief als een negatief perspectief opleveren.
Een degelijke bestuurder
Na afloop van de presentatie van een van mijn onderzoeken als adviseur in het veld van zorg en welzijn, sprak ik Dirk Jan, een be-stuurder van een welzijnsorganisatie. In de presentatie had ik elementen gebruikt van de reis van de held. De bestuurder neemt in ons gesprek elementen uit dat verhaal over. Dirk Jan staat alom bekend als een degelijke bestuurder. Bij mediastormen, financiële tekorten en zelfs Kamervragen over zijn organisatie heeft hij altijd moedig standgehouden.
Na een paar jaar ploeteren, heeft hij zijn zaken goed voor elkaar. Na een woelige periode heeft hij de rust doen terugkeren in de organisatie en hij weet mensen aan elkaar te binden. Hij heeft daarbij geen grootse vergezichten uitgetekend maar is toch heel succesvol. Het verzuim is laag, de cliënttevredenheid hoog en de kwaliteit en financiën zijn op orde.
De organisatie is een betrouwbare partner, zowel voor de financiers als in samenwerkingsverbanden. Ik vroeg hem naar het geheim van zijn succes. Dirk Jans persoonlijke antwoord verraste mij.
Nergens thuishoren
‘Ik heb mijn biologische ouders nooit gekend. Ik werd als baby afgestaan en geadopteerd. Ik weet als geen ander wat het is om je nergens thuis te voelen. Als kind en volwassene had ik veel last van die stem die zij dat ik er niet bij hoorde, niet belangrijk was en me beter onzichtbaar kon maken. Ik dacht een lange tijd dat dit mijn eigen stem was. Maar nee, ik heb ontdekt dat ik dit niet ben! Helaas ben ik er wel mee verbonden, maar ik ben de strijd aangegaan en heb dit denkpatroon doorbroken. Ik heb dat gevoel nog wel eens, maar het bepaalt niet langer mijn leven. Ik heb die negatieve stem overwonnen. Ik hoor het niet meer, dat ik nergens thuishoor.’
Helpen aansluiting te vinden
‘Als iemand zich in mijn omgeving niet thuis voelt, zich onzeker voelt of het gevoel heeft er niet bij te horen, merk ik dat meteen. Ik heb daar als het ware een apart zintuig voor ontwikkeld. Ik merk het meteen op, zie het aan de blik in hun ogen, de stand van hun schouders, rug en de onzekere klankkleur van hun stem. Hun standpunt is buiten de groep en hun zichtlijnen zijn vertroebeld en onzeker.’
Je kunt fysiek in een groep aanwezig zijn en toch buiten de groep staan en vanuit een negatief standpunt toekijken. Dit geeft vanzelf een negatieve zichtlijn.
‘Ik ben in staat om met tact en geduld de ander stap voor stap bij de groep te betrekken. Ik doe dit door naast de ander te gaan staan en geef de ruimte aan ze om het zelf te doen. Door fysiek en mentaal naast iemand te gaan staan weet men zich te verbinden en kunnen we oefenen in het samen kijken op zoek naar perspectief op de toekomst. Ik heb ook geleerd om diegene even apart te nemen en de draak in het leven te benoemen. Het was eigenlijk geen onderdeel van jezelf, maar is dat wel geworden doordat je de negatieve stem die je onzeker maakt en buitensluit gehoorzaamt. Het is tijd om deze draak te verslaan! En dat hoef je niet alleen te doen!’
Zoeken naar verbinding
‘Dit zoeken naar verbinding heb ik zelf geleerd en op mijn beurt help ik anderen daar ook graag weer mee. Een sterk team krijg je naar mijn idee niet door de koplopers te versterken, maar door iedereen te helpen om aansluiting te vinden. Samen kom je verder. Ik denk dat daar het succes zit, als je dit al succes wilt noemen. Ik noem het gewoon goed zorgen voor je mensen en je organisatie waardoor je vanzelf ook resultaten boekt.’
Een held overwint eerst de draken in zijn eigen leven, neemt daarna de schat mee en deelt die uit aan anderen.
Een ander gesprek
Een week later sprak ik Johan, manager bij een gemeentelijke organisatie in het zuiden van het land. Hij was erg teleurgesteld toen zijn voorstel om zaken anders te organiseren op zijn afdeling was afgewezen. Zijn collega’s hadden het te druk om de verandering door te voeren. Juist die houding, het feit dat ze het ‘te druk’ hadden, maakte hem boos. Ik vroeg hem waar zijn boosheid vandaan kwam.
Johan nam een hap lucht en begon zijn verhaal. Terwijl hij vertelde werd de draak in volle omvang zichtbaar. Hij werd steeds bozer en liep rood aan. Soms zie je de draak op het pad van een ander verschijnen. Sommigen trekken bleek weg en willen het liefst vluchten. Anderen kleuren rood en willen de strijd aangaan.
Johan balt zijn vuisten terwijl hij vertelt: ‘Kijk, ik heb altijd gewoon mijn werk gedaan. Zo ben ik opgevoed. Thuis moesten we ook aanpakken. Maar wat zie ik hier? Gewoon een negen-tot-vijfmentaliteit. En altijd maar weer dat excuus van die werkdruk. Moet je kijken hoe lang ze pauze houden hier! Als kind heb ik ook vaak zitten janken boven mijn huiswerk of als ik klusjes in huis moest doen. Ik kreeg een draai om mijn oren als ik durfde te vragen of ik mocht buitenspelen als ik nog huiswerk moest maken of een klusje in huis moest afmaken. Zo sta ik er hier ook in; je gaat pas naar huis als je klaar bent. Onze directie is ook veel te slap. Ze zouden hier allemaal een draai om hun oren moeten krijgen.’
En zo foeterde hij nog even door. Jouw ervaringen hebben een bepaald standpunt opgeleverd waardoor je ook op een bepaalde manier naar een situatie kijkt. Jouw ervaring, standpunt en zichtlijn betekenen niet dat je het altijd goed ziet en gelijk hebt.
Ik vroeg Johan wat zijn opvoeding voor hem betekende. ‘Nou, ik heb geleerd om door te zetten. Met discipline kom je het verst.’ Ik vroeg hem wat daarvan voor hem de gevolgen waren geweest. Hij viel even stil en keek over zijn schouder weg. Het was alsof hij even letterlijk een blik op zijn verleden wierp. ‘Eh… Ik had een slechte band met mijn ouders. Ze waren erg streng en prestatiegericht. Vaak vermeed ik ze. Dan ging ik op mijn kamer muziek luisteren, om me te onttrekken aan de prestatiedruk en controle.’
Dankbaarheid en verwijt
Soms kun je dezelfde mensen uit je verleden zowel dankbaar zijn als iets verwijten. Het is aan jou welke kant je de meeste aandacht geeft.
‘Ik ben mijn ouders dankbaar voor mijn jeugd en opvoeding maar ik koester ook verwijten. Ja, zo denk ik er nu over. We hebben overigens net een kleine gekregen. Een jongen, hij heet Jochem en is nu amper 6 maanden oud.’ Opnieuw kijkt Johan over zijn schouder en vervolgt. ‘Ik ga hem zo niet opvoeden!’ ‘Maar hoe dan wel?’ vraag ik in de korte stilte die valt. ‘Nou, ik focus meer op contact. Daar kan ik nu écht van genieten. Ik heb dat vroeger gemist.’
‘Ik leer ook veel van mijn vrouw. Zij is de rust zelve. Ik ben soms ongeduldig en dwingerig, net als mijn ouders. Maar dat mannetje van ons brengt echt iets nieuws in mijn leven.’ We hebben het nog even over kinderen, opgroeien en de rol van de ouders. ‘Ik ben vaak hard voor mezelf en anderen. Ik heb daar werk te doen. Niet alleen thuis, maar ook naar mijn collega’s. Ik merk dat sommigen me vermijden en dat is niet goed. Ik moet dat dwingerige en ongeduldige in mij overwinnen,’ concludeert Johan.
Ook al heb je gelijk, gelijk kríjgen is nog iets anders. Gelijk krijgen gaat niet alleen over de inhoud, maar ook over de context en je relatie met de mensen om je heen.
Een halfjaar later zie ik Johan weer op de afscheidsreceptie van de burgemeester. Hij komt naar me toe en geeft me glimlachend een hand. Hij vraagt of ik me ons gesprek nog kan herinneren. Dat bevestig ik: ‘Jazeker, Johan. Het ging over ongeduld, dwingen en het werk dat je daar nog te doen hebt.’ Johan vertelt hoe hij de laatste tijd veel meer voor elkaar heeft gekregen, zowel thuis als op het werk. Ik vraag hem hoe hij dat voor elkaar heeft gekregen.
‘Nou, door niet meer achterom te kijken. Ik doe het meer op mijn manier. Er is meer rust gekomen in mijn manier van doen en ik neem echt de tijd voor anderen. Hierdoor loopt het allemaal soepeler en heb ik mijn plannen om zaken anders te organiseren eindelijk kunnen uitvoeren op de afdeling.’
Draken zorgen voor vertraging
De draken in ons leven zorgen voor vertraging. Je verzetten tegen de verandering van het tempo helpt niet om ze te verslaan. De vertraging zorgt er juist voor dat je de draak beter kunt bestuderen en overwinnen. Vertragen hoort bij de strijd die tot overwinning leidt.
Reflectievragen voor de held
Laat het voorgaande verhaal eerst even op je inwerken voor je doorgaat naar het volgende verhaal of de vragen. Wat doet het verhaal met je? Wat valt je op, wat raakt jou? Welke emoties of gedachten roept het op? Wat zou dit kunnen betekenen voor jouw standpunten, zichtlijnen en gedrag? Welke (nieuwe) perspectieven worden hiermee geopend? Neem hier de tijd voor en maak eventueel aantekeningen van je eigen overpeinzingen hierbij.
De volgende reflectievragen kunnen je helpen bij het verwerken van gebeurtenissen uit jouw verleden. Het gaat om gebeurtenissen die doorwerken in jouw manier van leidinggeven, aan jezelf en anderen.
Leiderschap draait primair om invloed uitoefenen. Invloed op jezelf en op anderen. Hoe stuur jij jezelf, welke instructies geef jij jezelf? Welke stemmen helpen jou vooruit? Welke draken zitten je nog grommend op de hielen? Je kunt draken vaak recht in de ogen kijken, maar soms prikken de ogen van de draak juist in je rug. Het overwinnen van je verleden en de verkeerde manier waarop er soms leiding is gegeven aan jou, maakt je effectiever als leider. Om die draken te verslaan is heldenmoed nodig.
Bron: Perspectiefrijk leiderschap
Door: Gabriël Anthonio
