Zodra mensen zich tot elkaar verhouden, ontstaat er verschil. Verschil in invloed, in zichtbaarheid, in positie. En met dat verschil ontstaat onvermijdelijk powerplay: wie heeft het voor het zeggen, wie voegt zich, wie gaat in verzet. Openlijk of bedekt. Subtiel of explosief.
We houden niet van Powerplay, maar toch…
De meeste mensen houden niet van onderlinge powerplay. Liever zoeken we de harmonie. We willen het goed doen samen. We willen verbinding, gelijkwaardigheid, samenwerking. Onze intentie is goed. Soms werkt dat ook een heel eind. Toch belanden we, ondanks onze beste bedoelingen, met grote regelmaat ondanks onze goede intenties in het spel om invloed en macht. Powerplay.
Misschien valt de ernst van het gedoe mee. We mopperen wat, trekken ons even terug, praten het uit, en gaan weer verder. Maar soms wordt het onderlinge gedoe hardnekkiger. En is de prijs te hoog. Het kost het geheel resultaat; als powerplay te sterk is, is er te weinig energie om tot goede gezamenlijke resultaten te komen. Op individueel niveau kan stevige powerplay behoorlijk destructief zijn. Stress. Piekeren. Slapeloze nachten. Soms is de enige mogelijke uitweg een breuk tussen de betrokkenen.
Of onderling gedoe problematisch is, hangt sterk af van de context en het doel binnen die context.
Oorzaak van onderling gedoe
De meest gangbare manier om naar onderling gedoe te kijken, is door op zoek te gaan naar een oorzaak in de persoon. Iemand moet toch de aanleiding zijn. Wie is hier te dominant? Te sturend? Te oordelend? Te inflexibel? Te kritisch? Of juist te stil, te angstig, te meegaand, te vermijdend?
Zodra we de oorzaak hebben aangewezen, lijkt de oplossing voor de hand te liggen: de oorzaak veranderen, corrigeren, aanspreken, of – als dat niet lukt – afstand nemen. Dit denken is begrijpelijk en buitengewoon aantrekkelijk. Het geeft houvast. Het suggereert controle. En het biedt een ogenschijnlijk snelle uitweg uit het ongemak.
Alleen: vanuit een systeemperspectief klopt dit denken niet.
Kijken met de systeembril
Wanneer je met een systeembril naar powerplay kijkt, zoom je uit op de individuele leden. Hun intenties, hun competenties, hun karaktertrekken, hun geschiedenis; het maakt allemaal veel minder uit dan we geneigd zijn te denken. Niet omdat het onbelangrijk is wie mensen zijn, maar omdat het niet verklaart wat er tussen mensen gebeurt.
Powerplay ontstaat niet doordat één iemand “het probleem” is. Het ontstaat in de dynamiek tussen mensen. In de manier waarop gedrag elkaar oproept, versterkt en vastzet. Het systeem als geheel organiseert zich rondom verschillen in macht en invloed, vaak razendsnel en grotendeels buiten ons bewustzijn om.
Dat maakt powerplay zo verwarrend. Want iedereen kan oprecht goede intenties hebben en toch samen vastlopen. Iedereen kan zijn best doen en toch bijdragen aan een patroon dat niemand meer wil. Vanuit een systeemperspectief is er daarom zelden sprake van schuld, maar wel van verantwoordelijkheid.
En dat is een wezenlijk verschil.
Gevangen in hetzelfde spel
Zolang we blijven zoeken naar schuldigen – bij de ander of bij onszelf – blijven we gevangen in hetzelfde spel. Schuld en onschuld horen namelijk bij powerplay. Ze voeden het. Ze houden het in stand. Ze sluiten onze nieuwsgierigheid en openen onze verdediging.
In mijn boek Stap uit Powerplay beschrijf ik in detail hoe de dynamiek in het geheel de leden beïnvloedt en vice versa. De sleutel uit powerplay ligt in het leren om het gedoe niet langer persoonlijk maken. Te stoppen met het kijken naar de individuele leden, en te gaan begrijpen hoe de dynamiek van het geheel alle individuen beïnvloedt en daarmee wat er voor het geheel mogelijk is. En wat niet. Dat is geen gemakkelijke beweging. De illusie dat we met genoeg goede wil en de beste intenties het gedoe kunnen laten verdwijnen.
Gedoe verdwijnt niet.
Maar het kan wél transformeren.
Powerplay als normale dynamiek
Wanneer we leren kijken naar powerplay als normale, menselijke dynamiek – in plaats van als persoonlijk falen – ontstaat er ruimte. Ruimte om positie in te nemen zonder te domineren. Om verschil te verdragen zonder te vechten. Om verantwoordelijkheid te nemen zonder jezelf of de ander schuldig te maken. Dat vraagt bewustzijn. En oefening. En soms ook moed om tegen je automatische impulsen in te handelen.
Dit boek is geschreven voor iedereen die de dynamiek achter powerplay wil kunnen doorgronden en bovendien concrete handvatten wil om hier effectief mee om te gaan ánders dan anderen of zichzelf te beschuldigen. Je leert hoe je je rol in een groep of systeem bewuster invult, zonder dat je jezelf verliest in powerplay. Weten en begrijpen vanuit een systeemperspectief wat er precies gebeurt helpt om een gezonde afstand te bewaren en om misschien zelfs zelf niet door de powerplay te worden meegesleurd.
Door: Jobbeke de Jong
