Stressklachten ontstaan niet alleen door wat energie kost, maar vooral door een verstoorde balans. In dit artikel ontdek je hoe energiegevers, energievreters en rustbrengers samen bepalen hoe jij je voelt en wat je kunt doen om die balans te herstellen.
Stressbronnen alleen bepalen niet of jij last krijgt van spanningsklachten. Het gaat om de balans tussen energiegevende en energievretende zaken. Er zullen altijd stressbronnen zijn in je leven. Stressbronnen kunnen (deels) gecompenseerd worden door energiegevers en rustbrengers. Helaas ‘bezuinig’ je vaak op energiegevende of rustbrengende activiteiten als je het te druk hebt, of als je te moe bent. ’s Avonds een rapport schrijven in plaats van gaan sporten met een vriendin. De balans groeit dan scheef: je gebruikt structureel meer energie dan je oplaadt. Gelukkig is die balans weer te verbeteren door tijd te maken voor rustbrengers en energiegevers.
Figuur 2.2 De balans tussen energiegevers en -vreters. Bron: www.arbocatalogushbo.nl/werkdruk/werkendebalans/wat-is-werkdruk/
Balans tussen jouw energievreters, energiegevers, rustbrengers
1 Schrijf in de linkerkolom alle dingen op die je energie kosten: jouw energievreters. Wat kost je energie? Wat ervaar je als last op je schouders? Welke mensen in je leven vreten energie?
2 In de middelste kolom schrijf je alle dingen die je energie geven: je energiegevers. Wat geeft je energie? Waar word jij vrolijk van? Waar laad jij jezelf mee op?
3 In de rechterkolom vul je de dingen in die je tot rust brengen: je rustbrengers. Wat helpt jou te ontspannen? Waar word je rustig van?
Voorbeelden van rustgevende activiteiten
- Slapen, rusten
- Een tijdschrift of boek lezen.
- Massage.
- Rustige muziek luisteren, een feelgoodfilm kijken.
- Naar de zee kijken en luisteren of een landschapstuin bekijken.
Voorbeelden van energie- of pleziergevende activiteiten
- Knuffelen met je partner (dit kan ook bij rustgevende activiteiten horen).
- Wandelen met de hond.
- Koffiedrinken met een vriendin.
- Een schilderij maken (zonder prestatiedruk).
- Rustig tuinieren (niet omdat het moet).
Let op: deze lijsten zijn voor iedereen anders. Je hoeft geen schuldgevoel te hebben als je leuke dingen doet. Plezierige dingen doen bevordert het herstelproces.
Probeer bij het invullen van je lijst zo compleet mogelijk te zijn. Sommige zaken kunnen in beide kolommen staan. Je kinderen bijvoorbeeld: die kunnen je energie geven, maar ze kunnen ook energie vreten. Schrijf dan op welk gedrag van de kinderen jou energie geeft en welk gedrag energie kost. Neem de tijd om het schema zo volledig mogelijk in te vullen.
Als het schema ingevuld is, kun je zien of je leven op dit moment in balans is.
- Wat vind je van de balans tussen jouw energievreters, energiegevers en rustbrengers?
- Indien van toepassing: hoe komt het dat die balans scheefgegroeid is?
- Ook al hebben externe factoren hier waarschijnlijk invloed op gehad: wat heb je zelf gedaan of gelaten waardoor de balans scheefgroeide? Bijvoorbeeld: ‘ja’ gezegd als je leidinggevende je vroeg meer te doen dan je kon?
- Probeer meer energiegevers en rustbrengers in je dag op te nemen; en minder energievreters. Probeer na elke energievreter een momentje te ontspannen.
- Praat hierover met je naasten, zodat ze je energievreters kennen en begrijpen dat het voor je herstel noodzakelijk is om hier even afstand van te nemen.
- Vermijd nog even taken die je veel energie kosten. Later leer je manieren om hier beter mee om te gaan.
- Vermijd op dit moment energievampiers. Dat zijn mensen die je energie wegzuigen. In de volgende fase leer je ermee omgaan of het contact verbreken.
Moeite om tijd te maken voor energiegevers en rustbrengers?
Werk jij structureel meer dan elf uur per dag of meer dan 55 uur per week? Houd je dan ook van Russische roulette spelen? Je hebt eigenlijk maar één heel letterlijke deadline. Mensen die structureel meer dan elf uur per dag werken (meer dan 55 uur per week), hebben één tot drie keer meer risico op een beroerte dan mensen met standaarduren (The Lancet, 2012).
Volgens ander onderzoek verhoogt dit het risico op hartziekte van matig tot wel 40 procent. Dat is bijna net zo veel als het verhoogde risico door roken (50 procent). Plotselinge dood door structureel overwerk wordt waarschijnlijk veroorzaakt door een combinatie van factoren: een voortdurend getriggerd stresssysteem, maar ook te veel zitten en overmatig drinken komen vaker voor bij structureel overwerk. Het risico op depressie is ook tweeëneenhalf keer hoger. Heb je nu nog het idee dat je, door veel over te werken, efficiënt bezig bent?
5 https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15)60295-1/fulltex
Belangrijke lessen
- Leer accepteren dat je brein en je lichaam niet onbeperkt kunnen doen wat jij graag wilt.
- Wie geen tijd neemt om te ontspannen en te rusten, moet tijd inplannen om ziek te zijn. Gemiddeld ongeveer acht maanden bij burn-out. En … hoeveel tijd heb je dan netto bespaard door vaak over te werken?
Door; Annita Rogier
