We hebben gekeken naar projecties en de bijbehorende aannames en gezien dat onze projecties deel zijn van de denkpatronen van onze oude overlevingsrollen. En dat de kracht van onze emotie of reactie op de ander informatie is dat we aan het projecteren zijn. Maar bestaat er dan niet zoiets als gewoon waarnemen zonder te projecteren? Hoe weet ik nou of een sigaar gewoon een sigaar is?
Hoe werkt objectief waarnemen?
Objectief of neutraal waarnemen is ontzettend lastig. Bij neutraal waarnemen zien we iets zonder er direct een betekenis aan te geven. In de praktijk doen we echter precies het tegenovergestelde: we kennen onmiddellijk een betekenis toe aan onze waarneming. Volkomen normaal, maar wel ingewikkeld als je je realiseert dat die betekenis – zeker als we getriggerd worden – gekoppeld is aan een oude overlevingsstrategie.
De waarnemingstoets in de praktijk
Vanmorgen nog vertelde mijn partner me dat hij geraakt was omdat ik zijn verjaardagscadeau aan mij in gesprek met iemand een ‘cadeautje’ noemde. Terwijl dit het grootste cadeau is dat hij ooit aan iemand gegeven had. Hij was ervan overtuigd dat ik de waarde van het cadeau niet zag en dus niet doorhad hoe groot het eigenlijk was. Hij meende waar te nemen dat ik weinig echte waardering kon voelen voor zijn cadeau. Gelukkig koos hij ervoor om functioneel te handelen en zijn waarneming – ‘Jobbeke noemt het een cadeautje’ – en zijn aanname vanuit die waarneming – ‘ze vindt mijn cadeau niet heel waardevol’ – te checken bij me. Uiteraard klopte deze niet! Het gebruik van het verkleinwoord stond voor mij geheel los van hoe waardevol ik het vond (samen een reis maken).
Neutraal waarnemen is te leren en helpt enorm om zelf niet ingezogen te raken in powerplay.
De aanname ontleed
De betekenis die we geven aan gedrag dat we waarnemen, is altijd een aanname – tot we expliciet checken of de betekenis klopt. Als we geloven dat onze aanname klopt zonder die te checken, heeft dat consequenties voor ons gedrag. Zeker als we geraakt worden. We zullen ons verdedigen tegen de veronderstelde betekenis van wat we waarnemen met een boven- of onderrol. Ons gedrag krijgt lading en vormt een trigger voor anderen. Het verschil tussen een neutrale waarneming en een aanname komt naar voren in onderstaande opsomming:
| Neutrale waarneming | Aanname |
| Uitdrukkingsloos gezicht | Afkeurend, afwijzend |
| Lichaam naar achter in de stoel | Ongeïnteresseerd |
| Beweeglijke voeten | Zenuwachtig |
| Gefronste wenkbrauwen | Boos, geïrriteerd |
| Twee collega’s kijken elkaar aan en trekken even de wenkbrauwen op | Ze keuren mij/dit af |
De betekenis die we geven aan gedrag dat we waarnemen, is altijd een aanname – totdat we expliciet checken of de betekenis klopt.
Bewust zijn van onze aannames
Of we deze aannames openlijk uitspreken of niet, ze zullen invloed hebben op onze eigen reactie op het gedrag. Als jij me afwijst of oninteressant vindt, zal ik me daar automatisch tegen verdedigen met een boven- of onderrol. Mijn verdediging roept een boven- of onderrol bij jou op en hoppa: we zitten ingezogen in een rolverstrikking en dus powerplay.
Het helpt dus als we ons bewust zijn van onze aannames en alert zijn op aannames van anderen. Dan kunnen we de superbelangrijke stap maken naar het toetsen van de aanname. Als we onze impliciete of expliciete aannames leren herkennen en bovendien toetsen bij de ander, stappen we uit onze fantasie over de realiteit, ín de realiteit.
Bron: Stap uit Powerplay
Door: Jobbeke de Jong
Jobbeke de Jong is organisatiepsycholoog en leidt al jaren professionals op in het coachen van teams in organisaties. Ze is oprichter van Tachles, een netwerk van samenwerkende team- en organisatiecoaches. Eerder schreef ze Competente mensen incompetente teams en Beheers je!
