Iemand begint aan een coachingstraject omdat hij iets wil bereiken: een of meer problemen oplossen, ergens nog beter in worden, bepaalde wensen realiseren of zijn eigen mogelijkheden verder verkennen. Hij hoopt dat er aan het einde van het proces dingen zijn veranderd ten opzichte van nu. Deze beoogde resultaten zijn de doelstellingen van het traject als geheel.
Doelen in coaching in het kort
- Coaching begint met het vaststellen van duidelijke doelstellingen die cliënten willen bereiken en die veranderingen met zich meebrengen.
- Het formuleren van realistische en haalbare doelen vergroot de kans op succes en motivatie tijdens het coachingstraject.
- De ICF-aanpak en het oplossingsgerichte model benadrukken het belang van de cliënt als expert in het vinden van oplossingen.
- Onderzoek toont aan dat een doelgerichte coach-cliëntrelatie de grootste impact heeft op het succes van coaching.
- Betekenisvolle doelstellingen, of ‘purpose’, dragen bij aan intrinsieke motivatie en bevorderen een zinvol leven.
Wat maakt een doel belangrijk in coaching?
Wat maakt een doel belangrijk? Hier moeten we even denken aan het bekende moment uit het verhaal van Alice in Wonderland waar zij de Cheshire Cat ontmoet. ‘Kunt u me alstublieft vertellen welke kant ik van hieruit op moet?’, vraagt Alice aan de kat. ‘Dat hangt voor een belangrijk deel af van waar je naar toe moet’, antwoordt deze. ‘Het maakt niet uit’, gaat Alice verder. ‘Dan maakt het ook niet uit welke kant je op gaat’, aldus de kat. ‘Zolang ik maar ergens kom’, voegt Alice er als een verklaring aan toe. ‘Oh, dat zal zeker gebeuren’, zegt de kat. ‘Als je maar lang genoeg loopt.’ Dit is wat we uiteraard niet beogen met coaching.
Wat is de kracht van juiste doelen?
Coaching bouwt op de kracht die uitgaat van de juiste doelen. Bovendien maakt het formuleren van een helder en realistisch doel de kans dat dit doel wordt bereikt, veel groter. De Duitse psychologe Gabriele Oettingen (2014) heeft gedurende twintig jaar onderzoek gedaan naar het effect van de wijze waarop mensen zich hun gewenste toekomst voorstellen. Zij heeft ontdekt dat het bijdraagt aan motivatie en succes, wanneer mensen zich eerst voorstellen wat ze graag willen bereiken en vervolgens de verwachte obstakels in beeld brengen. Deze werkwijze noemt ze mental contrasting. Andersom – eerst obstakels en dan de gewenste toekomst – werkt veel minder goed. Zich de gewenste toekomst voorstellen geeft hoop en motivatie.
Het tweede, de obstakels onderzoeken en mentaal tackelen, draagt bij aan de kans op succes. Wanneer dat laatste achterwege blijft en de persoon zich alleen de gewenste toekomst voorstelt, denkt het brein: ‘Ziezo, dat is gepiept.’
Zodra het eerste obstakel zich dan aandient, vermindert dit direct de motivatie.
Waarom geeft een realistisch en haalbaar doel kracht?
Bovendien blijkt uit het onderzoek van Oettingen dat het energie tot actie genereert, indien de persoon de doelstelling – met mede inachtneming van de obstakels – als realistisch en haalbaar beleeft. Wanneer de persoon de doelstelling uiteindelijk als niet realistisch of niet haalbaar beleeft, dan leidt dat er eerder toe dat hij het doel loslaat.
Zij toont hiermee aan dat positief denken alleen niet genoeg is. Er is een verschil tussen goede voornemens (stoppen met roken, beter timemanagement, gezonder eten, sporten) en het creëren van motiverende doelstellingen die energie genereren en de kans op succes vergroten.
De bevindingen van Gabriele Oettingen ondersteunen de solution-focused oftewel oplossingsgerichte methode. Kort na het verschijnen van haar boek Rethinking Positive Thinking hadden wij contact met haar. Zij gaf aan dat het een goed idee is om onderzoek te doen naar de combinatie van de oplossingsgerichte methode en haar gespreksstructuur op basis van mental contrasting. Deze gespreksstructuur geeft zij vorm in het model WOOP, dat we in het boek De 8 coachcompetenties verder toelichten.
De relatie tussen de ICF-aanpak en het oplossingsgerichte model
In de ICF-benadering van coaching, zoals wij die in ons boek beschrijven, zitten veel elementen van het oplossingsgerichte model. Allereerst de basishouding: de cliënt is de expert bij het oplossen van zijn problemen en vraagstellingen. De coach is ‘niet-wetend’ en helpt de cliënt om zijn eigen oplossingen te vinden.
De grondleggers van het oplossingsgerichte model, Steve de Shazer en Insoo Kim Berg, ontdekten in de jaren tachtig van de vorige eeuw door systematische observatie van gesprekken met cliënten dat het probleem en de ‘oplossing’ vaak niets met elkaar te maken hebben. Het idee dat je door analyse van het probleem de oplossing vindt, is een oorzaakgevolgdenken dat voor medische problemen effectief kan zijn – en dus in het medisch model past – maar niet voor de levensvragen waarmee cliënten naar een coach gaan.
Methodieken om de gewenste toekomst te visualiseren
Een andere overeenkomst tussen de ICF-aanpak en het oplossingsgerichte model is dat de gewenste toekomst wordt geëxploreerd. Methodieken daartoe van de oplossingsgerichte coach zijn onder andere zogenaamde schaalvragen, uitzonderingsvragen en de wondervraag.
Schaalvragen helpen ook om de eerste stappen in de gewenste richting te concretiseren. Hierdoor blijft het niet bij dromen over de gewenste toekomst, maar komen de mogelijke te overwinnen hindernissen in beeld en zet de cliënt stappen op zijn weg.
Focus op sterke kanten
Een derde belangrijke overeenkomst is de focus op wat de cliënt wél kan en op zijn sterke kanten. Ook een ICF-coach zal die sterke kanten erkennen en naar voren halen, of vragen stellen waardoor de cliënt ze zelf gaat herkennen. Het gaat bij coaching om het ontdekken van potentieel.
Een verschil tussen de ICF-aanpak en het oplossingsgerichte model is de mate waarin de coach ‘partnert’. In het oplossingsgerichte model zitten diverse momenten waarin de coach directief is, of de richting van het gesprek bepaalt zonder met de cliënt te overleggen.
Bij de ICF-benadering zijn openstaan voor het onverwachte en overleg over de gewenste richting nóg meer aanwezig.
De term ‘oplossingsgericht’ kan verwarring geven. Het gaat er namelijk uitdrukkelijk niet om dat je als coach oplossingen gaat aandragen.
De waarde van het starten met de doelstellingen
Oettingens bevindingen bevestigen de waarde van het starten met de juiste doelstellingen in een coachingstraject. Deze kunnen natuurlijk onderweg veranderen en worden bijgesteld, maar coaching is altijd een proces dat is verbonden met doelstellingen die iemand wil realiseren.
Waarom is de coach-cliëntrelatie doelgericht?
Onderzoek van Anthony Grant (2013a) wijst eveneens op het belang van doelstellingen in het coachingsproces. Zijn onderzoeksvraag was: ‘Welk aspect van de coach-cliëntrelatie is het meest positief gerelateerd aan de coachingsresultaten?’ Hij onderzocht vier aspecten van de coach-cliëntrelatie, te weten:
- autonomie-supportfactoren – factoren zoals empathie, onvoorwaardelijke positieve aandacht en vertrouwen;
- relatiesatisfactie – de mate waarin de cliënt tevreden is met de coach-cliëntrelatie;
- ideale coach-cliëntrelatie – de mate waarin de coachingsrelatie overeenkomt met de ideale coach-cliëntrelatie, zoals de deelnemers aan het onderzoek die vooraf zelf hadden geformuleerd;
- doelgerichte coach-cliëntrelatie – de mate waarin de coach-cliëntrelatie focust op de doelen van de cliënt.
Wat heeft de meeste impact op een succesvol coachtraject?
Een doelgerichte coach-cliëntrelatie bleek de meest significante impact op het succes van de coaching te hebben. De relatiesatisfactie had in zijn onderzoek geen impact op het uiteindelijke succes. Autonomie-supportfactoren hadden ook een significante impact, maar minder groot dan die van een doelgerichte relatie. De bevindingen van dit onderzoek
wijzen er dus op dat de kans op succes van een coachingsproces groter is, wanneer de relatie coach-cliënt gefocust is op het bereiken van doelen voor de cliënt.
Waarom zijn de conclusies in de loop der jaren veranderd?
Deze conclusies laten een verschil zien met de factoren van een psychotherapeutische relatie die tot succes bijdragen. Lange tijd is gedacht dat de factoren die uit het psychotherapie- effectonderzoek als doorslaggevend naar voren kwamen overdraagbaar waren naar coaching. De laatste jaren wordt er meer onderzoek gedaan naar coachingsspecifieke factoren en blijkt dit niet zonder meer zo te zijn.
Dit is ook niet verwonderlijk, omdat coaching inherent meer doel- en resultaatgericht is dan psychotherapie. Alle definities van coaching bij de diverse beroepsverenigingen hebben dit doelgerichte karakter in zich. Waar in een psychotherapeutische relatie de humanistische autonomie-supportfactoren – zoals empathie, onvoorwaardelijke aandacht en vertrouwen – de grootste bijdrage aan het resultaat leveren, is dat bij een coachingsrelatie dus eerder de mate van doelgerichtheid.
Wat zijn belangrijke elementen van de doelstellingen bij een coachingstraject?
De doelstelling voor het coachingstraject omvat het ‘wat’ en het ‘waartoe’. Het ‘wat’ is wat je cliënt voor elkaar wil krijgen. Een specifieke kwaliteit of vaardigheid ontwikkelen, een nieuwe baan vinden, anders met bepaalde situaties om leren gaan, eigen grenzen leren aangeven. Het ‘waartoe’ is het antwoord op de vraag wat hij hier uiteindelijk mee
hoopt te bereiken. Bijvoorbeeld meer bevrediging in zijn werk, een ontspannener leven, meer kunnen genieten, een betere relatie met zijn gezin, meer doorgroeikansen. Het is het verschil tussen de Engelse begrippen goal en purpose. Purpose is verbonden met de drijfveer of het onderliggend motief waar het je met je doel tenslotte om gaat. Het raakt
aan zingeving.
Verschillende studies laten zien dat mensen meer in staat zijn een door hen als zinvol ervaren leven te leven, wanneer ze zich laten leiden door doelstellingen die voor hen betekenis hebben (Kashdan & McKnight, 2009). Zelfgekozen doelen bevorderen iemands autonomie en het gevoel van competent zijn. Dit komt overeen met de bronnen van intrinsieke motivatie die Daniel Pink noemt: een zinvol doel, autonomie en meesterschap.
Bron: De 8 coachcompetenties
Door: Annemarie van der Meer, Marianne van der Pool
Afbeelding gegenereerd door AI



