‘Ik werk in een omgeving die fysiek veilig is en ik ervaar een gezonde werkdruk en werk-privébalans, mede dankzij een goede inrichting van mijn werk.’
De biologische leefomgeving wordt ook wel de ‘biotoop’ genoemd. Voor medewerkers draait het niet alleen om de materiële omgeving, maar ook om de sociale groep waartoe ze behoren – de ‘sociotoop’. Mensen voelen zich het prettigst in een veilige en gezonde omgeving waarin ze zich geborgen weten. Dat geldt ook op het werk: medewerkers functioneren het best in een vertrouwde fysieke omgeving, omringd door bekende collega’s en samenwerkingspartners, zoals vaste klanten en leveranciers.
Mensen worden gevormd door hun omgeving – en dat geldt ook voor de werkomgeving. Medewerkers hebben in zekere zin de keuze om te werken in een omgeving die bij hen past, en tegelijkertijd dragen ze zelf bij aan de vormgeving van die omgeving. De interactie tussen mens en omgeving is wederkerig. ‘Verander de omgeving en begin bij jezelf’ is een mooi adagium. Omgekeerd geldt ook: ‘verander jezelf, begin bij de omgeving’. In de praktijk kan lang niet iedereen echt selectief zijn in de werkomstandigheden, terwijl veel gezondheidsproblemen ontstaan door een mismatch tussen de mens en de omgeving.
Een werkgever die juist de gemiddelde medewerker wil bereiken, verzuim en verloop wil verminderen en productiviteit wil verhogen op de werkvloer, zal zelf verantwoordelijkheid moeten nemen voor het vormgeven van gezonde en veilige werkomstandigheden.
De invloed van omgeving op gedrag en gemoedstoestanden
‘Verandering is geen keuze. Niet voor een soort of een plant en niet voor mij. Het gebeurt en dan ben je anders.’ Medewerkers staan er vaak niet bij stil hoe de werkomstandigheden en -processen hun gedrag en gemoedstoestand beïnvloeden. Toch kan die omgeving behoorlijk heftig zijn. Denk aan ontevreden en niet-digitaal opgeleide klanten die medewerkers aan de lijn hebben in een callcenter met een maximale tijd per contact.
Patiënten die verzorgd moeten worden in de laatste fase zonder dat er naasten zijn. Of een leverancier die zijn afspraken niet nakomt en waarmee wel intensief samengewerkt moet worden. Dit kan de wellbeing van medewerkers flink onder druk zetten.
Een gezonde en veilige fysieke omgeving om te werken
Bij werkomstandigheden denken mensen vaak aan machines en productiehallen, waar fysieke risico’s zoals slechte luchtkwaliteit, giftige stoffen, te veel geluid, gevaarlijke machines, onveilige trappen of agressieve personen een rol spelen. Dit betreft elementaire veiligheid en arbeidsomstandigheden die wettelijk zijn geregeld. Zo wordt bijvoorbeeld geschat dat jaarlijks zo’n zevenduizend medewerkers kanker oplopen door blootstelling aan schadelijke stoffen op het werk, vooral huidkanker en voor een kleiner deel longkanker.
Tegenwoordig werken veel mensen echter vooral met it en software, waardoor de invloed van de werkomgeving op wellbeing vaak minder fysiek zichtbaar is. Factoren zoals stroef lopende bedrijfsprocessen, onrealistische roosters en structureel hoge werkdruk zijn belangrijke bronnen van stress.
Bij kantoor- en thuiswerken spelen fysieke gevaren een kleinere rol, maar digitale prikkels nemen toe. E-mails, Teams-berichten, WhatsApp-notificaties, telefoontjes en onverwacht bezoek door collega’s of klanten zorgen voor constante afleiding. Veel kantoormedewerkers overschrijden dagelijks de vier uur schermtijd die ouders voor hun kinderen buitensporig vinden. Dit intensieve gebruik van digitale apparaten draagt sterk bij aan de toename van mentale klachten.
Positief bijdragen aan wellbeing
Gelukkig kan de werkomgeving ook positief bijdragen aan de wellbeing van medewerkers. Er is steeds meer aandacht voor groen, kunst, muziek en zelfs huisdieren op de werkplek. Ook wordt de kantoorinrichting gevarieerder met plekken om te ontspannen, te brainstormen of informeel bij te praten, vaak met goede koffie.
Thuiswerken biedt medewerkers meer ruimte om werk en privé beter te combineren, al vraagt het ook om nieuwe vormen van verbondenheid op gezamenlijke kantoordagen. Werkgevers investeren daarom flink in de fysieke werkomgeving: van gebouwen en technologie tot facilitaire voorzieningen. Niet goed functionerende omgevingen zijn niet alleen inefficiënt, maar schaden ook direct de wellbeing van medewerkers.
Omgevingsfactoren die van invloed zijn
Bij het vormgeven van de werkomgeving kan worden gekeken naar de volgende drie omgevingsfactoren die gedrag en daarmee de wellbeing van medewerkers beïnvloeden:
Natuur
Natuur, zonlicht, groen en water hebben een positieve invloed op de gezondheid en gemoedstoestand. Dat kan worden benut bij het inrichten van het werk en het faciliteren om meer buiten te werken en bijvoorbeeld te sparren en overleggen tijdens een wandeling.
Binnen- en buitenmilieu
De luchtkwaliteit, veiligheid, omgevingsgeluid, kleuren, materialen en de schoonheid (of lelijkheid) van de werkplek beïnvloeden wellbeing op het werk. Hieronder vallen ook de verleidingen tot (on)gezond gedrag zoals
in de bedrijfsrestaurants en om (niet) in beweging te komen.
Technologie & werkprocessen
Technologie speelt een grote rol in het dagelijks leven, vooral op het werk, en beïnvloedt zowel gezondheid als gedrag. Het gaat om fysieke technologie zoals machines en systemen, maar ook om digitale toepassingen zoals e-mail, automatisering en ai. De vraag is in hoeverre technologie wordt ingezet om de efficiëntie te verhogen voor winst, om medewerkers meer ruimte te geven of kwaliteit voor klanten te verbeteren. Daarbij is de vraag wie bepaalt hoe deze technologie wordt gebruikt. Het kan medewerkers meer regie geven om waarde te leveren, wat ook ten goede komt aan investeerders. Maar het kan ook leiden tot striktere controle over medewerkers, wat ten koste gaat van hun wellbeing, ondanks mogelijke voordelen voor klanten en investeerders.
Werk-privé belasting
Medewerkers ervaren belasting niet alleen vanuit hun werk, maar ook vanuit hun privésituatie. Een bekend inzicht onder leidinggevenden en hr-professionals is dat mensen veel kunnen dragen, zolang er thuis óf op het werk een stabiele, veilige plek is om op terug te vallen. Wanneer het op beide fronten tegelijk misgaat, ligt langdurig mentaal verzuim of een burn-out snel op de loer. In de privésfeer kan het gaan om intensieve mantelzorg, jonge kinderen, relatieproblemen, schulden of huiselijk geweld. Hoewel de privésituatie in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de medewerker is, vraagt het voorkomen van uitval om een slimme en empathische benadering vanuit de organisatie. Dit betekent ruimte bieden waar mogelijk, bijvoorbeeld door tijdelijke verlichting van de werkdruk, maar ook ruimte nemen wanneer het werk daarom vraagt, mits dit haalbaar is in combinatie met de thuissituatie. Die wederzijdse flexibiliteit helpt om medewerkers duurzaam inzetbaar en mentaal gezond te houden.
- Dit artikel komt uit het boek Wellbeing in business dat op de Longlist voor Managementboek van het Jaar 2026 staat
Door: Jeroen Kemperman, Nisha Alberts, Dilia Leitner, Mirande Groener
