De mens is niet erg goed in het voorspellen van de toekomst; we kunnen het ondenkbare nu eenmaal niet bedenken. Wat we wel kunnen doen, is terugkijken en daarvan leren, zodat we het beter doen. We zijn vindingrijk en volhardend, en bedenken praktische oplossingen voor de grote problemen die ons momenteel bezighouden. Wanneer we denken aan de toekomst, hebben we dromen en verlangens. We hopen er het beste van.
De lessen uit het verleden en onze wensen voor de toekomst vormen de motor van het heden. Een voorbeeld van zo’n motor is het nieuwe boek Veranderen voor de Toekomst, een initiatief van Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam. Ik weet niet hoe het andere collega’s verging die van hen de vraag kregen om bij te dragen, maar bij mij streden enthousiasme (over het idee) en niet weten (wat te schrijven) om voorrang. Het is geweldig om na te denken over de toekomst van de veranderkunde, maar welke praktijken zijn toekomstbestendig en welke niet?
Hoewel successen uit het verleden geen garantie bieden voor de toekomst, vermoed ik dat ideeën en praktijken die zich al een tijd hebben bewezen en tegen een stootje kunnen, een goede kans maken. Daarom heb ik voor mijn bijdrage geput uit de systeembenadering. Dit rijke gedachtengoed inspireert mensen al decennialang om niet op te geven als het ingewikkeld wordt. Systeemdenken daagt ons uit om te blijven denken in termen van samenhang en wederkerigheid, in plaats van enkelvoudige oorzaken en schuld. En biedt ons talloze theoretische concepten en praktisch repertoire om samenwerking naar een hoger niveau te tillen.
We weten inmiddels best hoe het moet, maar kiezen we er ook voor om het te doen? Ik zie dat we hiermee worstelen. We willen wel afstand nemen van ons verlangen naar beheersing en controle, maar kunnen het toch vaak niet laten.
Denken over de toekomst van de veranderkunde betekent nadenken over wat we kunnen doorgeven aan de volgende generaties. We schrijven op wat we weten en denken, in de verwachting dat dit houvast en inspiratie biedt voor de aanpak van problemen waarmee zij worden geconfronteerd. Veranderen voor de toekomst gaat over hoop. Hoop dat de volgende generaties bereid zijn voluit te kiezen voor veranderkundig denken en handelen, niet vanuit controle, maar als behoedzame zorg. En niet gericht op beheersing, maar op het creëren van een veld van mogelijkheden, indachtig de woorden van Nora Bateson: “We have to nourish the possibilities we do not know will be needed.”
Door: Marijke Spanjersberg
