Als er veel tegelijk in je leven speelt, ga je terug naar wat je kent. Je houdt vast aan vaste routines, dezelfde aanpak en dezelfde plannen. Dat voelt logisch. Toch kan “veilig” ook betekenen dat je minder wendbaar wordt. Sommige mensen bewaren waarde het liefst in iets tastbaars. Denk aan spaargeld, spullen of een investering die al jaren in de lade ligt. Op zo’n moment kan goudbaar verkopen ineens op tafel komen, om van een investering een flexibel potje spaargeld te maken.
Waarom ‘bekend’ vaak veiliger voelt dan het is
Onderzoekers noemen het de voorkeur voor de status quo: we kiezen sneller voor de huidige situatie, zelfs als er betere opties zijn. Het bekende heeft minder onzekerheid. Je hoeft minder uit te leggen. Je loopt minder “zichtbaar” risico. In organisaties zie je dit terug in projecten die blijven lopen “omdat we het altijd zo doen”, of in overlegstructuren die niemand meer echt nuttig vindt. Het lastige is dat het bekende niet per se het beste is. Het is vooral voorspelbaar. En voorspelbaarheid geeft een gevoel van controle.
Verlies voelt groter dan winst
Nog een reden waarom je vasthoudt aan zekerheid: verlies doet meer pijn dan winst plezier geeft. Dit is een bekend inzicht uit onderzoek naar keuzes onder risico. Mensen worden vaak extra voorzichtig als ze iets kunnen kwijtraken. Daardoor voelt een verandering al snel als “te veel gedoe” of “te riskant”, ook als de mogelijke winst groot is. In teams kan dit zorgen voor een rem op vernieuwing. Een nieuwe werkwijze kan beter zijn, maar het verlies van tempo in de eerste weken weegt zwaar. Het vraagt dus aandacht voor het begin van de verandering, niet alleen voor het einddoel.
Schaarste maakt je blik smaller
Als je tijd, geld of energie tekort komt, gaat je brein focussen op het probleem van nu. Dat noemen onderzoekers een schaarste-mentaliteit. Het kost “mentale bandbreedte”. Je hebt minder ruimte om breed te denken, vooruit te plannen en opties rustig te vergelijken. Daarom is het ook zo moeilijk om flexibel te blijven in drukke periodes. Je wil wel, maar je hoofd zit vol.
Kleine stappen richting meer flexibiliteit
Flexibiliteit begint niet met één groot besluit, maar met kleine keuzes. Maak het huidige plan één optie tussen meerdere opties. Benoem hardop: “Dit is de standaard, maar niet de enige route.” En als een keuze onduidelijk voelt, kan het helpen om de onzekerheid kleiner te maken met een proef. Eén sprint. Eén pilot. Eén week anders werken. Mensen vermijden vaak opties waar te weinig informatie over is. Dat wordt ook wel het ‘ambiguity’ effect genoemd. Door informatie te verzamelen in kleine stappen, voelt verandering minder spannend.