Regelmatig overvalt me het gevoel: ‘Als de wereld toch naar de klote gaat, maakt het dan nog iets uit wat ik doe?’ En ik ben de enige niet. De grootste uitdaging van onze tijd ligt niet in alle mondiale crisissen, maar in ons gevoel dat we er niets aan kunnen veranderen. Wat kan de veranderkunde hierin betekenen, nu en in de toekomst?
De toekomst is onzeker, maar niet willekeurig
In de zomer van 2025 kwam ik bij Naturalis Biodiversity Center in Leiden. Toen ik de opstelling zag met de titel Alles is verbonden ging mijn hart sneller kloppen. Het past perfect bij mijn achtergrond als ecoloog en hoe ik Veranderen voor de toekomst zie. Je ziet een netwerk van schimmeldraden, ook wel rizomen genoemd, waarlangs bomen informatie uitwisselen. Ze vormen een World Wood Web. Het past bij een wereldbeeld waarin alles bestaat uit relaties, waarin ook verleden, heden en toekomst met elkaar verbonden zijn. Verandering wordt gekenmerkt door afhankelijkheid van het reeds afgelegde pad. De toekomst is weliswaar onzeker, maar niet willekeurig.
Co-creatie: Samen een weg zoeken en maken
Als je het maken van een weg naar de toekomst ziet als een flow van patronen en specifieke gebeurtenissen dan hebben we methoden van veranderen nodig die daarbij passen. Methoden die weerspiegelen dat we zelf onderdeel zijn van die wereld, waarbij mensen zelf betekenisvolle patronen ervaren, verkennen, veranderen. Ik zou het vak veranderkunde voor de toekomst daarom willen ontwikkelen naar co-creatie met het hele systeem van belanghebbenden. Gericht op vraagstukken die ertoe doen. Vraagstukken waarvoor je elkaar nodig hebt om stappen richting een doel te zetten. Co-creatie betekent dat je het pad maakt terwijl je loopt.
Het samen verkennen van verleden, heden en mogelijke toekomst is op zich al een veranderingsproces. Het beïnvloedt zowel de personen als de context. Als we in bepaalde patronen zijn terechtgekomen dan kunnen we daar ook weer uit. We kunnen verschil maken. Dat is de kracht van het specifieke: wat ontstaat begint in het hier en nu, wat wereldwijd gebeurt begint lokaal. Ook kleine acties kunnen onverwacht grote effecten hebben. Voor onszelf, en voor de generaties die na ons komen. Daarbij moeten we accepteren dat we niet alles kunnen begrijpen en ruimte laten voor intuïtie en spiritualiteit, zodat er ook wonderen kunnen gebeuren. De uitdaging ligt in het elkaar als mens zien en het scheppen van een zo gelijkwaardig mogelijk speelveld voor samenwerking, in het omgaan met bestaande machtsverschillen.
Door: Dr. Tonnie van der Zouwen MCM. Hij is mede-auteur van het nieuwe boek Veranderen voor de Toekomst, een initiatief van Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam. In dit boek delen dertig experts delen hun inzichten, verhalen en ervaringen over hoe verandering onze wereld vormgeeft. Tonnie van der Zouwen schreef het hoofdstuk ‘Co-creatie van verandering met belanghebbenden. Samen een weg zoeken en maken’.
credits: Naturalis Biodiversity Center
