Nog vóór je officieel begint in je nieuwe leiderschapsrol, in wat ook wel week nul wordt genoemd, leg je een belangrijke basis. Juist voor beginnende leiders in hun eerste honderd dagen is zelfreflectie essentieel: weten waarom jij op die stoel zit, wat je drijfveren zijn en welk karakter je meebrengt. Dit artikel van Manon Ketz biedt een concreet advies om bewust en stevig aan je leiderschap te beginnen.
Jouw stuurmanskunst
Toeval bestaat niet. Jij zit op de stoel van de leider, omdat je een actieve bijdrage te leveren hebt. Iemand zal het moeten doen. Het doorhakken van de knopen en het nemen van lastige besluiten, bijvoorbeeld. Als het makkelijk was, had namelijk iemand anders in de organisatie dat wel gedaan. Je bent vooral benoemd om al die beslissingen te nemen, waarvan je weet dat het nooit zo gaat zijn dat iedereen het ermee eens is. Omdat het niet zo makkelijk is, is het van essentieel belang dat jij weet waarom je op die stoel zit. Wat je wilt en kunt bereiken voor je team.
In de meeste organisaties is het van belang en wordt het gewaardeerd dat er iemand is die de functie, verantwoordelijkheid en bevoegdheden heeft om dat te kunnen. Het gaat ook wel echt ergens over: het kan gaan over groot geld en heel veel mensen, of een combinatie daarvan. Er wordt op jouw stuurmanskunst gerekend. Ongetwijfeld zijn er veel principes en verwachtingen waar je organisatie aan moet voldoen. Of belangrijke competenties die jij als leider moet laten zien in de praktijk. Je kunt hiervoor heel veel opleidingen, cursussen en trainingen volgen. Misschien heb je dat ook allemaal al gedaan. En toch is er iets aan dit werk wat je niet goed in een opleiding kunt vervatten. Daarom is de zelfreflectie-opdracht van week 0: maak minimaal tien minuten tijd om te reflecteren op de volgende vragen:
- Waarom zit ik straks op die stoel?
- Wat hoop ik te bereiken of te voorkomen?
- Wat weet ik over mijn kernkwaliteiten en drijfveren?
- Wat heb ik nodig om me toegerust te voelen voor mijn start?
- Wat viel me op tijdens mijn sollicitatieprocedure en waarom viel me dat op?
Inspiratie: Het veranderende werk van de leider
Wat veel mensen zich niet realiseren, is wat er het meest toe doet in het werk van de leider. Misschien dat het ook niet in jouw opleidingen of trainingen aan de orde kwam. Wat er het meest toe doet is het karakter en identiteit van de leider. Het feit dat de samenleving zo geïndividualiseerd is, levert daar ook een behoorlijke bijdrage aan.
In het huidige tijdsgewricht is het karakter van de leider een onderwerp van studie geworden. Aan de hand van bijvoorbeeld verkiezingen valt hier veel over te leren. Tijdens de Amerikaanse verkiezingen van 2024 werd het karakter van Kamala Harris een onderwerp van gesprek, waarover ook Nederlandse kranten schreven. Haar karakter was volgens hen te weinig zichtbaar. De deskundigen in haar campagne vonden het ook belangrijk dat ze haar karakter meer liet zien. De politieke campagne werd daar vervolgens op gericht door haar team. Maar ook dichter bij huis speelt het tonen van karakter een rol. Soms ook in veroordelende zin. Zo zijn er voorbeelden van Nederlandse of Europese leiders die vanwege een (vermoeden van) een karakterfout in de belangstelling hebben gestaan. Het is gebruikelijker geworden dat je als leider in meer of mindere mate aan je karakter en je imago moet willen werken. Ook in de publieke sector zijn hier voorbeelden van. Welke ken jij?
Dergelijke expliciete voorbeelden van voortrekkers en boegbeelden zijn behalve inspirerend ook verhogend voor de kwetsbaarheid van nieuwe leiders. Hoge bomen vangen al eeuwenlang veel wind en dat is in de afgelopen jaren alleen maar meer geworden. In sommige leergangen en opleidingen wordt vooral het accent gelegd op de formele functie en de sturende rol van de leider. Dat is een belangrijk voorwaardelijk deel van het werk. Een deel dat goed te vatten is in processen en systemen en daardoor ook goed is over te dragen. Toch draagt het ook risico’s in zich, als het leiderschap als een instrumenteel vak wordt neergezet. De functie of de rol van de leider is dan niet een roeping of een beroep waar je in kunt groeien. Het is een subject dat je onder de knie hebt, of niet (meer).
Zelf-subjectivatie is vervolgens een kleine stap, zoals Arthur Brooks (2024) beschrijft. Het verbeteren van de impact als leider gaat dan niet meer over iemand die zich persoonlijk ontwikkelt, maar over een functie of een model als een te bouwen object. Een functie die verstevigd, verbeterd, verantwoord en transparant uitgevoerd moet worden. Een leider als merk. Dat kan toch eigenlijk niet? Moet je dat wel willen, dat je zo met jezelf bezig bent?
Of zit er wel een kern van waarheid in? Er wordt immers veel naar je gekeken, als leider. Als jij met jouw karakter een merk was, welk merk zou je dan willen zijn?
Tip: Blijf jezelf, er zijn al zoveel anderen
Ken jezelf. Je karakter is je belangrijkste instrument. Heb je eerder een assessment gedaan, dan is dit je kans om het rapport uit de la te halen. Wat is er uit dit eerdere onderzoek gekomen en wat kun je daar nu mee? Heb je geen assessmentrapport, dan zijn er online-assessments die je gratis kunt doen. Of kijk nog eens naar de feedback die je bij je afscheid hebt meegekregen.
Valkuil: Ik laat alles gewoon op me afkomen
Sommige mensen bereiden zich bewust niet voor. Ze zeggen dan: ik laat het op me afkomen in de eerste weken. Of ze nemen zich voor om alleen maar te luisteren en nog niet veel te vinden van wat er in hun team gebeurt. Het is best een mentale uitdaging om ergens niets van te vinden. De menselijke soort zit namelijk vol oordelen. Die hoor en zie je onvermijdelijk terug in je handelen. Ook is het zo dat dingen die gebeuren, zonder dat je als leider bijstuurt, daarna impliciet zijn toegestaan voor iedereen. Jij vond het toch goed, want je liet het gebeuren?
Als je het op je af laat komen, wees er dan alert op dat je wel alle relevante informatie krijgt om in de komende weken jouw rol als nieuwe leider mee te kunnen nemen. Hoe krijg je te horen wat mensen niet uit zichzelf delen, en hoe vind je daar je eigen weg in?
Door: Manon Ketz
Bron: Survivalgids voor leiders – Hoe deal je met je eerste honderd dagen?
